Grenspalen ministerie van Oorlog markeren nog altijd historische omvang van complex Maaldrift

President Donald Trump van de VS ondertekende begin vorige maand met het gebruikelijke tromgeroffel een decreet, waarmee het Amerikaanse ministerie van Defensie werd omgedoopt tot het ministerie van Oorlog. Het Nederlandse ministerie van Defensie ging tot 1959 als ministerie van Oorlog door het leven. De actuele toestand in de wereld maakt dat begrippen als ‘oorlog’ en ‘grens’ dagelijks in het nieuws zijn en dat geldt ook voor Defensie. De herontwikkeling van het militaire complex Maaldrift tot opleidings- en trainingscentrum voor de Koninklijke Marechaussee leek even een lokale grenskwestie te worden omdat men daarvoor mogelijk ruimte tekort zou komen. Inmiddels is duidelijk dat Defensie met de eigen ruimte in beginsel uit de voeten kan. Die grond is geheel omgeven met hekwerk, maar ook met een ouder stelsel van grenspalen dat grotendeels intact is gebleven.

Door Jos Knijnenburg

O-palen worden ze genoemd. Lage , vierkante betonnen palen van iets meer dan een meter lengte. Voorzien van de letter O (verwijzend naar het ministerie van Oorlog) en een uniek nummer. De palen werden destijds gebruikt om de grenzen van militaire terreinen in het veld te markeren. Rondom het huidige mobilisatiecomplex Maaldrift stonden er tientallen. Tot op de dag van vandaag heeft een aanzienlijk aantal daarvan pas op de plaats gemaakt. Soms is zelfs letterlijk sprake van ‘op de plaats rust’, waardoor ze nog exact op de plek staan waar ooit werden neergezet. Anderen zijn om allerlei redenen verplaatst, vaak na infrastructurele werkzaamheden. Er zijn O-palen die na tientallen decennia zijn verzakt of scheef staan, maar sommigen staan met een bijna militaire precisie op de goede hoogte, dat wil zeggen dat het unieke nummer nog leesbaar is. Dat er rondom het complex zoveel O-palen zijn geplaatst, heeft niet alleen te maken met de enorme oppervlakte van het terrein, maar vooral met de uitermate grillig lopende begrenzing. Voor de originele omvang van het complex als Staatseigendom moeten we 90 jaar terug in de tijd. Het ‘Landgoed Maaldrift’, dat tot het overlijden van prinses Marie (de dochter van grootgrondbezitter prins Frederik) Koninklijk bezit was en daarna 25 jaar lang in particuliere handen was, werd toen geveild. Het terrein werd ten behoeve van de veiling in meer dan 20 kavels verdeeld. Op een kaart bij de veilingstukken is te zien dat ‘Landgoed Maaldrift’ zoals dat ter veiling werd aangeboden qua omvang aanzienlijk groter was dan hetgeen we nu nog als mobilisatiecomplex kennen. Zo liep de grens voor een aanzienlijk deel samen met de Maaldriftseweg en op twee plekken raakte zij het Ammonslaantje. Het geheel werd uiteindelijk niet in kavels verkocht, maar kwam in handen van de Staat. Vervolgens zijn een aantal kleinere percelen in particuliere handen gekomen. Eén van die percelen betrof de gronden waarop later Tennis- en Padenbaan De Oude Eik werd aangelegd. Ook stukken grond ter weerszijden van de boerderij Maaldrift 5, een perceel naast camping Maaldrift met een tuinhuis en twee woonhuizen aan het Ammonslaantje kwamen in particulier bezit. Begin jaren vijftig verkocht de Domeinen de laatste stukjes grond waarmee achtertuinen werden vergroot. Het gevolg van al die grondtransacties is geweest dat het huidige complex Maaldrift maar aan één zijde, namelijk langs fietspad de Oude Trambaan, voorzien is van een bijna kaarsrechte begrenzing, terwijl de overige grenzen een hoekig en soms schuin verloop hebben. De bestaande O-palen die de tand des tijds hebben doorstaan (zie fotocollage) zijn nu terug te vinden in bermen en soms gecamoufleerd door begroeiing. De O-paal met het hoogste nummer staat in de erfgrens van twee achtertuinen aan het Ammonslaantje. Saillant, de twee O-palen 25 en 26 die gebroederlijk in de berm van de Oude Trambaan staan, zijn daar na wegwerkzaamheden ten onrechte pal naast elkaar beland. Het zijn de enige twee exemplaren die in het bestemmingsplan het predicaat ‘cultuurhistorisch waardevol’ hebben gekregen.