Jarenlange juridische strijd over barakken langs noordelijke entree nadert apotheose

Precies vijf jaar geleden werd duidelijk dat de rechter het laatste woord zou krijgen over de sloop van 14 van de in totaal 18 militaire barakken aan de westzijde van de Wassenaarseweg in Katwijk, het verlengde van de Katwijkseweg in Wassenaar. 

Door Jos Knijnenburg

Twee erfgoedorganisaties kondigden toen aan de sloopvergunning die de gemeente Katwijk aan Duinwaterbedrijf Dunea had verleend om de waterwinning in het aangrenzende duingebied Berkheide uit te breiden, te zullen gaan aanvechten. Toen er in 2022 een uitspraak kwam dat Dunea niet 14, maar slechts 8 barakken mocht slopen, gingen de gemeente Katwijk, Dunea en erfgoedorganisatie het Cuypergenootschap in hoger beroep. Begin september wordt het hoger beroep in een zitting behandeld, waarmee de “barakkenstrijd” haar apotheose nadert.

In een zeer uitgebreide cultuurhistorische analyse van het voormalige Marinevliegkamp Valkenburg en omgeving, die in 2019 in opdracht van de gemeenten Katwijk en Wassenaar werd uitgevoerd, wordt het zogeheten ‘barakkendorp’ bestempeld als “het meest waardevolle cultuurhistorische ensemble in het gebied” bestempeld. Het complex, dat oogt als ‘een boerendorpje’ is bijzonder vanwege de omvang, de gaafheid en het feit dat niet alleen de bebouwing, maar ook de hele infrastructuur van straten en pleinen bewaard is gebleven. De gemeente Katwijk besloot in 2009 de barakken de status van gemeentelijk monument te geven. Dat was toen al tegen het zere been van duinwaterbedrijf Dunea die de destijds al leegstaande barakken aan de duinzijde van het complex wilde slopen. Een belangrijk argument daarvoor was de komst van het nieuwe Valkenhorst op het oude marinevliegkamp. Dunea meende dat de waterwinning in het aanpalende Katwijks/Wassenaarse duingebied Berkheide zou moeten worden uitgebreid om de nieuwe bewoners van Valkenburg in de toekomst van schoon en veilig drinkwater te kunnen voorzien. Tien jaar na het Katwijkse besluit om de gemeentelijke monumentenstatus aan de barakken toe te kennen, besloot het gemeentebestuur begin 2019 om Dunea toch toestemming te geven om 14 van de 18 barakken aan de westzijde te slopen. De resterende 4 zouden moeten worden opgeknapt om een nieuwe bestemming te krijgen. Twee erfgoedorganisaties waren niet onder de indruk van de wijze waarop Katwijk die flinke hap uit de lijst met gemeentelijke argumenten had onderbouwd en kondigde juridisch stappen aan om de verleende sloopvergunning aan te vechten. In november 2022 volgde er een uitspraak waarbij Dunea van de rechter geen 14, maar slechts 8 barakken aan de duinzijde van het barakkendorp mocht slopen. Volgens de rechter had het duinwaterbedrijf overtuigend aangetoond dat die 8 barakken op en in de nabijheid van het tracé van een nieuwe wateringszuiveringsbuis zouden moeten wijken. De uitspraak vormde een tik op de vingers van Katwijk, dat in deze zaak op zitting feitelijk volledig op één lijn met Dunea acteerde. Voor Katwijk telde vooral dat Dunea de portemonnee wilde trekken om de 4 barakken die mochten blijven staan, op te knappen en weer beleefbaar te maken. Daarbij speelde ook het gegeven dat het zogeheten ‘barakkenbos’ dat tussen Valkenhorst en de duinen is gedacht, belangrijk zou zijn voor de stikstofregels die voor Valkenhorst gelden. Zoals bekend bezorgen die regels, zij het in een wat andere context, Katwijk nog altijd kopzorgen nu de Stichting Duinbehoud beroep bij de Raad van State heeft aangetekend in een andere zaak, namelijk het Katwijkse Herstelbesluit voor wat betreft het bestemmingsplan Woongebied Valkenhorst. Daarover is overigens een zitting op 2 oktober a.s., zo heeft de Raad van State inmiddels bevestigd. Maar terug naar de barakken. Want begin 2023 werd duidelijk dat erfgoedorganisatie Heemschut zich wel kon vinden in de rechterlijke uitspraak dat niet 14, maar 8 barakken mochten worden gesloopt, maar dat collega het Cuypersgenootschap in hoger beroep ging. Dunea deed dat eveneens, maar om een tegenovergestelde reden. De gemeente Katwijk, die stelde dat de sloop van niet 8 maar 14 barakken onderdeel uitmaakt van een bredere afspraak met Dunea en dat bovendien stelde te willen voorkomen dat barakken nog tot in lengte van jaren staan te verpauperen, besloot ook om in hoger beroep te gaan. In september 2020 was al duidelijk dat de strijd om de sloop en het behoud van de barakken nabij de noordelijke entree van Wassenaar bij de rechter zou eindigen. De betwiste opstallen worden al geruime tijd door bouwhekken omgeven en bewaakt met camera’s nadat de tijdelijke anti-kraakbewoning was gestaakt. Het gros van de barakken aan de oostzijde van de Wassenaarseweg, dis aan de kant van het voormalige vliegveld, oogt niet heel veel beter. Met de verkoop van het eerste exemplaar leek een kentering in zicht, maar het stroperige karakter van het project Valkenhorst als geheel doet het militaire erfgoed aan beide zijden van de weg geen goed.