Lezing over historie van vliegveld Valkenburg door laatste commandant marinevliegkamp

Op woensdag 19 maart a.s. verzorgt vice-admiraal b.d. Erik Kopp, de laatste commandant van het formeel op 1 januari 2005 operationeel gesloten Marinevliegkamp Valkenburg, onder auspiciën van de Historische Vereniging Oud Wassenaer een lezing over de geschiedenis van vliegveld Valkenburg. Op 29 juni 2006, precies een week na het vertrek van de laatste aan Duitsland verkochte Orions, landden er drie Lynx helikopters op Valkenburg. De toestellen hadden deelgenomen aan de vliegende parade boven Den Haag tijdens de nationale veteranendag. Het was de laatste officiële vlucht want de volgende dag werd het vliegveld definitief gesloten voor zowel de militaire als de civiele luchtvaart.

Door Jos Knijnenburg

Erik Kopp voerde in de periode 2002-2006 het commando over het Marinevliegkamp Valkenburg waar hij vanaf 1982 werkzaam is geweest. Zijn vader kapitein-ter-zee Frans Kopp was in de periode 1976-1978 eveneens commandant van de basis waar hij in 1948 kwam werken. Nadat de ‘Flugplatz Katwijk’ tijdens de Tweede Wereldoorlog onder Duits commando had gestaan, namen de Britten het roer over en zorgden ervoor dat het door de Duitsers onttakelde vliegveld binnen een week weer bruikbaar was.

 De operatie stond onder leiding van Wing Commander Edward F. Pippet van de Royal Air Force die de eerste na-oorlogse commandant van Valkenburg werd en zeer voortvarend te werk ging. Na zijn militaire loopbaan vestigde Pippet zich aan de Zijdeweg in Wassenaar. ‘Valkenburg Airfield’ werd in 1946 ‘Vliegpark Valkenburg’ en vanaf 1947 kreeg het de naam Marinevliegkamp Valkenburg. Decennia lang was het vliegkamp het kloppend hart van de Marine Luchtvaart Dienst (MLD). Allerlei type vliegtuigen hadden hier hun thuisbasis en werden een vertrouwde verschijning in het luchtruim zoals Sea Furies, Atlantics, Neptunes en als laatste vanaf 1982 tot aan de sluiting werd er met Orions gevlogen. Maar Valkenburg kende een kleurrijke geschiedenis. 

Na de watersnoodrampin 1953 werden vanaf de basis reddingsoperaties uitgevoerd, maar ook grote hoeveelheden hulpgoederen afgeworpen, alsmede zandzakken om gaten in de dijken te dichten. Jarenlang voerde vliegtuigbouwer Fokker er testen met een nieuwe generatie vliegtuigen voor de burgerluchtvaart uit. Door de sluiting van de luchtmachtbasis Ypenburg in 1990 werd het Marinevliegkamp Valkenburg nog meer dan voorheen het regeringsvliegveld van Nederland. Valkenburg, dat na de Tweede Wereldoorlog door de geallieerden werd uitverkozen als speerpunt voor herstel, mede vanwege de ligging nabij regeringscentrum Den Haag, kreeg het laatste decennium van de twintigste eeuw vele vorsten, ministers en regeringsleiders over de vloer. Het oude vliegdienstgebouw v10 werd omgetoverd tot een VIP-accommodatie. Valkenburg werd ook steeds meer betrokken bij internationale militaire operaties. 

Een van de eerste grote operaties was ‘Desert Shield’, het militaire antwoord van de internationale gemeenschap onder leiding van de Verenigde Staten op inname van Koeweit in augustus 1990 door buurland Irak. Talloze Amerikaanse helikopters werden vanuit Duitsland naar Valkenburg gevlogen om uiteindelijk via de haven van Rotterdam naar de Golfregio te worden verscheept. Met de actualiteit van een nieuwe dreiging uit het oosten in het achterhoofd, klinkt het bijna curieus dat het einde van de klassieke Koude Oorlog Valkenburg fataal is geworden. De langeafstandspatrouillevliegtuigen verloren hun kerntaak, de bestrijding van onderzeeboten. 

Door het uiteenvallen van de Sovjet Unie werd een dreiging uit het oosten als hoogst onwaarschijnlijk bestempeld. Binnen de NAVO werden vliegvelden die bij het tot staan brengen van een militaire inval een rol konden spelen, minder belangrijk. Al begin jaren negentig werd Valkenburg in een provinciale nota over verstedelijking, voor het eerst opgevoerd als mogelijke bouwlocatie. Uiteindelijk werden op 14 januari 2005 met veel ceremonieel vertoon, de laatste twee squadrons marine patrouillevliegtuigen op Valkenburg uit dienst gesteld. Kort daarop werden de eerste gebouwen ontruimd. Op 4 juni 2005 opende het Marinevliegkamp Valkenburg middels een Open Dag voor de laatste keer de poorten voor het publiek. 

Vliegtuigen van verschillende NAVO-bondgenoten gaven acte de présence. Al in 2006 bracht Peter Korbee (1946 – 2023) een rijk geïllustreerd boek over Marinevliegkamp Valkenburg uit, waarin oud-commandant Erik Kopp tekende voor het voorwoord. Korbee, die zijn leven lang gefascineerd is geweest door het vliegveld, stond aan de wieg van de Stichting Historie Vliegveld Valkenburg, die in de voormalige verbindingsruimte op het terrein een permanente expositie over de basis heeft ingericht. Hier zijn talloze voorwerpen afkomstig uit alle hoeken en gaten van het vliegveld, maar ook veel foto’s en een maquette te zien. Meer informatie is te vinden op vliegveldvalkenburg.nl. In 2007 verscheen mede op initiatief van oud-commandant Erik Kopp een studie van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie over de geschiedenis van het Marinevliegkamp Valkenburg onder de titel ‘Terg mij niet’.