Kop van voormalige start- en landingsbaan MKV Valkenburg wordt weidevogelgebied

Nadat eerder de enorme hoeveelheid verharding van de korte en lange start- en landingsbanen van het voormalige Marinevliegkamp Valkenburg was verwijderd, wordt er sinds oktober op het Wassenaarse deel van het vliegveldterrein opnieuw op grote schaal gegraven en grond verzet. Het poldergebied tussen de Oostdorperweg en de Katwijkseweg dat na de uitbreiding van het militaire vliegveld in de loop van de jaren vijftig van de vorig eeuw achter hekken verdween, wordt opnieuw ingericht als weidevogelgebied. Een groene compensatie voor het verlies van open ruimte elders door de toekomstige bebouwing van Valkenhorst.

Door Jos Knijnenburg

Terwijl er elders op het immense terrein van het in 2006 gesloten MKV Valkenburg bij wijze van spreken nog geen muurtje van het nieuwe Valkenhorst is gemetseld, gonst het op binnen de gemeente Wassenaar gelegen deel momenteel van alle kanten. Weid verspreid liggen bergen zand die erop wijzen dat er druk wordt gegraven en grond verzet. In april 1951 stelde de Luchtmacht staf een plan op voor de aanleg van nieuwe betonnen start- en landingsbanen op vliegveld Valkenburg. Het plan omvatte oorspronkelijk de aanleg van drie banen, maar één bleek bij nader inzien overbodig, zodat er uiteindelijk alleen een korte en een lange start- en landingsbaan zouden worden gerealiseerd. 

Het werk begon in mei 1952 en anderhalf jaar later lagen de banen er. De lange start- en landingsbaan, die vanuit de richting van de Oude Rijn in een kaarsrechte lijn richting Wassenaar liep, had een lengte van 1.800 meter, maar werd al snel verlengd tot 2.400 meter. In 1959 volgde een tweede verlenging waarmee de baan een lengte van 3.000 meter kreeg en tot ver binnen het grondgebied van de gemeente Wassenaar reikte. Het Wassenaarse deel van het MKV Valkenburg maakte oorspronkelijk deel uit van de Gecombineerde Ruygelaansche en Zonneveldspolder. Een gebied dat aan de oostzijde grensde aan de Kaswatering en uitermate intensief was verkaveld. In weilanden die werden doorsneden door een fijnmazig netwerk van sloten die in oost-westrichting parallel aan elkaar liepen. Met de verlenging van de lange start- en landingsbaan van het MKV Valkenburg tot in Wassenaar werden vrijwel alle sloten gedempt. Naast de smalle betonnen start- en landingsbaan lagen grote vlaktes met gras en rondom de kop en ter weerszijden van de baan werd binnen de hekken van het vliegveld een rondweg aangelegd, onder andere ten behoeve van de bewaking. 

Meer dan 45 jaar vlogen vliegtuigen naar en vanaf het MKV Valkenburg via de lange start- en landingsbaan over Wassenaar. Naast het militaire vliegverkeer vonden er vanaf het begin van de jaren negentig ook testvluchten met toestellen uit de burgerluchtvaart plaats, zoals de Fokker 50 en de Fokker 100. In juli 2014 ontving de gemeente Wassenaar een verzoek van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) om, los van het bestaande asielzoekerscentrum op het Katwijkse deel van Valkenburg, 600 tot 800 asielzoekers voor een periode van in beginsel 2 jaar te huisvesten in semi permanente units op het Wassenaarse deel van het toen al acht jaar gesloten MKV Valkenburg, nabij de kop van de lange start- en landingsbaan. 

Hoewel B en W tal van ruimtelijke bezwaren zag voor een dergelijke functie in het gebied, dat planologisch valt onder het regime van het bestemmingsplan Landelijk gebied, sprak zij van een “maatschappelijke aangelegenheid die verder reikt dan ruimtelijke ordening” en wees het verzoek niet op voorhand af. De nood van het COA bleek uiteindelijk niet zo hoog en het verzoek aan Wassenaar werd ingetrokken. Een ander plan voor het onderhavige Wassenaarse deel van het oude vliegkamp betrof het weer aan elkaar knopen van de thans doorlopende wegen Ruigelaan-Oost (vanaf de Oostdorperweg) en de Ruigelaan-West (vanaf de Katwijkseweg ter hoogte van hotel Wassenaar). Tot de verlenging van de lange start- en landingsbaan tot in Wassenaar vormde de Ruigelaan een rechtstreekse verbinding tussen de Oostdorperweg en de Katwijkseweg, parallel lopend aan de Kokshornlaan. Vanuit de gemeente Wassenaar is jarenlang geroepen dat beide doodlopende delen van de Ruigelaan middels een recreatieve fietsroute, haaks lopend op de oude start- en landingsbaan, weer aan elkaar zouden worden geknoopt. 

Tijdens de inspraakperiode over het Programma Groene Zone werd echter duidelijk dat dit plan is gesneuveld omdat het zou leiden tot een te grote verstoring van de nieuwe natuur die in het Wassenaarse deel van Valkenhorst wordt gerealiseerd. Een ander plan dat wel doorgaat betreft het herstel van de tijdens de Tweede Wereldoorlog gegraven tankgracht, een onderdeel van een omvangrijke verdedigingslinie om het zuidelijke deel van het oorspronkelijke vliegveld Valkenburg, dat geheel binnen de gemeente Katwijk as gelegen. Het doortrekken van de lange start- en landingsbaan richting Wassenaar, maakte dat de tankgracht, net als de even verderop gelegen Ruigelaan, voor een deel verdween. De anti-tanksloot, tegenwoordig gezien als cultuurhistorisch erfgoed, werd over een lengte van enkele honderden meters gedempt, maar wordt straks na een flinke graafklus weer in het landschap teruggebracht.