Valkenhorst onder de rechter

Afgelopen dinsdag heeft de Raad van State (RvS) zich gebogen over de bezwaren tegen bestemmingsplan Valkenhorst, de woningbouwlocatie ten noorden van Wassenaar in Katwijk. Een lange zitting, waarvan dit artikel een impressie is.

Door Ad Zopfi

In deze zaak staan de bezwaarmakers Stichting Duinbehoud, gemeente Wassenaar, Vrienden van Wassenaar en Stichting Valkenburg Groen tegenover de raad van de gemeente Katwijk. De aanwezigheid van wethouders uit Katwijk en Wassenaar, respectievelijk de heren Mostert en Koetsier en Van Doeveren, benadrukt het politiek-bestuurlijke belang van deze zaak. Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) en woningbouwontwikkelaar BPD woonden de zitting ook bij. De drie staatsraden die een uitspraak moeten doen hebben zich zeer goed ingelezen en hebben tijdens de zitting vele verduidelijkende vragen gesteld. Vooraf gaven zij aan dat de beroepstermijn tegen een zogenaamd herstelbesluit dat de gemeente Katwijk onlangs heeft vastgesteld, formeel nog niet is verstreken. Dat zou kunnen leiden tot uitstel van deze zitting, maar is niet nodig geacht. 

Omdat de bestemmingsplanprocedure volgens de regels van de Crisis- en herstelwet verloopt, is dit het eerste en enige onafhankelijke rechtelijke oordeel. Dat houdt in dat de staatsraden zowel inhoudelijke als procedurele bezwaren in hun overwegingen en besluit betrekken. De hele zitting heeft uiteindelijk zo’n 7 uur in beslag genomen. In de ochtend ging het vooral over de toepassing van stikstofregels. Met veel (detail) punten die vooral de Stichting Duinbehoud heeft aangevoerd. Waaronder een discussie over de datum waarop de bedrijfsactiviteiten van de boeren in het gebied zijn gestaakt. De inbreng van Wassenaar was relatief beperkt, maar scherp en principieel. Deze spitst zich toe op het formele onderscheid tussen intern en extern salderen van emissies. Relevant vanwege de fasering van de plannen en eerdere uitspraken van de RvS. Later kwam daar een tweede punt bij. Het feit dat emissies uit het gebied tijdelijk worden gebruikt om de aanleg van een busbaan buiten het gebied mogelijk te maken. Dit ‘verleasen’ van emissierechten is nieuw voor de RvS en vraagt nadere bestudering. Dit kan er mogelijk toe leiden dat de uitspraak op een langere termijn dan de gebruikelijk zes weken volgt. In de onderbouwing van Katwijk met betrekking tot stikstofemissies, zowel de referentie als de nieuwe situatie, lijken open eindjes te zitten, o.a. met betrekking de emissies als gevolg van recreatie in Natura 2000 gebied. In hoeverre dit van invloed is op het oordeel van de RvS is afwachten.

In de middag ging het vooral over de inhoudelijke punten van de Wassenaarse appellanten. Daarbij is veel aandacht besteed aan de relatie tussen een globaal plan met open normen en de borging van bestuurlijke afspraken. Ofwel de ruimte om de planontwikkeling aan te passen, versus de zekerheid dat bepaalde ongewenste ontwikkelingen kunnen worden voorkomen. Katwijk kijkt uitsluitend vanuit het eerste perspectief naar het bestemmingsplan. Wassenaar wil bestuurlijke afspraken borgen en heeft belang bij het tweede perspectief, vooral bij de invulling van de overgangszone. Hoewel de staatsraden best wel ruimte zagen om hier uit te komen, bleef de vertegenwoordiger van Katwijk bij het standpunt dat het niet nodig is in het bestemmingsplan nadere regels op te nemen. Een onlangs opgestelde nota van uitgangspunten, geen onderdeel van het bestemmingsplan, zou voldoende zekerheid bieden. En anders de stedenbouwkundige uitwerking per deelgebied die later volgt. Als ook regels bij de gronduitgifte. De vraag daarbij is hoe globaal een plan kan zijn, bijvoorbeeld op het punt van bouwhoogten, zonder dat ongewenste ontwikkelingen straks wettelijk niet meer tegen te houden zijn. De staatsraden vroegen zich af waarom Katwijk niet aan de vrees van Wassenaar tegemoet kan of wil komen. Het lijkt er op dat Katwijk maximaal ruimte wil houden voor besluitvorming en afspraken met grondeigenaar en ontwikkelaars. De inbreng vanuit de Vrienden van Wassenaar en Stichting Valkenburg Groen was een nuttige toevoeging aan en steun voor de argumenten van Wassenaar.

Het wachten is nu op de uitspraak. In die uitspraak kan een streep gaan door het hele plan of onderdelen van het plan. Een aangepast plan kan opnieuw in procedure worden gebracht. Het belang van Wassenaar zit niet in de uitspraak, maar in de mogelijkheid dat in het uiteindelijk van kracht wordende bestemmingsplan regels zijn opgenomen die tegemoet komen aan de wensen van Wassenaar. Eigenlijk draait het om goed bestuurlijk overleg tussen twee buurgemeenten, die elkaar serieus nemen en rekening willen houden met elkaars wensen. Als ze goed geluisterd hebben naar de staatsraden is dat dé opgave voor de bestuurders. En ja, uiteindelijk kan de hele stikstofproblematiek roet in het eten gooien. Wat vooral voor de Stichting Duinbehoud een overwinning zal zijn.