Stichting Valkenburg Groen schoffelt de Katwijkse bouwhoogteregeling Valkenhorst bij RvS onderuit

De Wassenaarse Stichting Valkenburg Groen (SVG) laat in een vorige week bij de Raad van State (RvS) ingediende zienswijze op het door de onlangs door Katwijkse gemeenteraad vastgestelde Tweede Herstelbesluit bestemmingsplan Woongebied Valkenhorst 2025, geen spaan heel van de daarin opgenomen bouwhoogteregeling voor de toekomstige woonwijk. De SVG meent dat het Tweede Herstelbesluit “met onvoldragen en zeer onvoldoende onderbouwde stedenbouwkundige en discutabele juridische keuzes op het punt van de bouwhoogteregeling heeft geleid tot een inhoud die in redelijkheid niet kan leiden tot goede ruimtelijke ordening”. De SVG concludeert dat het genoemde Herstelbesluit kan worden gekwalificeerd als “rechtsonzeker, ondoelmatig, ondeugdelijk en onbruikbaar”.

Door Jos Knijnenburg

Zoals bekend oordeelde de Raad van State medio december 2024 in een beroepsprocedure die was aangespannen door de gemeente Wassenaar, twee natuurorganisaties waaronder de Stichting Duinbehoud en de Stichting Valkenburg Groen, dat het bestemmingsplan Woongebied Valkenhorst op drie specifieke punten moest worden aangepast. Het ging daarbij om de effecten van de toename van de recreatiedruk vanuit Valkenhorst op met name de duinen, de verkeerseffecten op de N44 (in het bijzonder op Wassenaarse kruispunten zoals de Rozenweg) en de maximale bouwhoogte die in de nieuwe wijk mag worden gehanteerd.

Nadat Katwijk in het zogeheten Tweede Herstelbesluit aangaf hoe zij de kritiek van de Raad van State pareerde, streek de gemeente Wassenaar na overleg met Katwijk en consultatie van de raad de vlag. Wassenaar trok haar bezwaren, die betrekking hadden op het verkeer en de bouwhoogteregeling, in. Dat gold niet voor de natuurorganisaties, die het Katwijkse Tweede Herstelbesluit op het punt van de recreatiedruk als volstrekt onvoldoende kwalificeerden en direct aankondigden bij de Raad van State in beroep te gaan.

De Stichting Valkenburg Groen beoordeelde het Tweede Herstelbesluit, maar dan specifiek op het punt van de maximale bouwhoogte — in de plannen verankerd als bouwhoogteregeling — eveneens als onvoldoende en kondigde eveneens een beroep aan. Vorige week dinsdag voegde de SVG de daad bij het woord en stuurde haar bezwaarschrift in de vorm van een zienswijze naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. De SVG wenst ook gehoord te worden, zo laat zij weten. Er is inmiddels een zitting gepland op 2 oktober 2025.

De SVG trekt in haar zienswijze een uitgebreid arsenaal aan munitie open om op de bouwhoogteregeling te schieten. De Katwijkse regels die flatgebouwen tot maximaal 40 meter hoog mogelijk maken, zijn strijdig met een document als het Kwaliteitsboek, dat stelt dat Valkenhorst een dorpskarakter moet krijgen — zonder dat daarvoor concrete richtlijnen of bindende voorschriften worden gegeven om dat te waarborgen. Dat boek geldt bovendien alleen voor het eerste deelgebied, terwijl een beoordeling van de bouwhoogteregeling voor het hele gebied geldt.

Katwijk verdedigt maximale bouwhoogtes van 40 en 32 meter met haar eigen Verdichtingsvisie en het argument dat Katwijkse torenspitsen hoger zijn. De vergelijking tussen kerktorenspitsen en flatgebouwen faalt volgens de SVG, omdat flats door hun massaliteit een veel ingrijpender uitstraling hebben dan kerktorenspitsen. De SVG constateert dat de genoemde maximale bouwhoogtes in strijd zijn met de regels en uitgangspunten van de Verdichtingsvisie, waarin bijvoorbeeld staat dat 25 meter voor Katwijk “gerust hoogbouw kan worden genoemd”.

De ligging van Valkenhorst (tussen duinen, de Noordrand en het Valkenburgse Meer) vereist volgens de SVG een andere benadering dan simpelweg de normen van bestaand stedelijk gebied over te nemen. De SVG zet grote vraagtekens bij de 32 meternorm zoals Katwijk die in haar herstelbesluit beschrijft. Een stedenbouwkundige onderbouwing daarvan ontbreekt. Volgens de SVG is er geen sprake van een “aanvaardbaar herstel” zoals de Raad van State dat eist.

De SVG signaleert voorts dat de maximale bouwhoogte van 40 meter in een regeling is gegoten die een derde van het plangebied omvat, en dat het bij de 32 meter gaat om ruwweg twee derde van het plangebied. Katwijk introduceert daarnaast in het herstelbesluit een derde maximale bouwhoogte van 20 meter (6 à 7 verdiepingen), in de Verdichtingsvisie omschreven als een hoogte die voor Katwijkse begrippen “gerust hoogbouw kan worden genoemd”. Een belangrijk aangescherpt onderdeel van de herstelactie waarvoor volgens de SVG een goede stedenbouwkundige onderbouwing in de plantoelichting volledig ontbreekt.

De introductie van de maximale hoogtematen van 20, 32 en 40 meter komt niet tegemoet aan de met de herstelopdracht beoogde bedoelingen en is op onderdelen strijdig met het eigen Katwijkse beleid zoals het Kwaliteitsboek. De SVG maakt gehakt van de Katwijkse zoneringsregeling die bepaalt waar en hoeveel (5% of 2,5%) tot bepaalde hoogtes mag worden gebouwd. Hoeveel en waar precies hoge flats aanvaardbaar zijn, is ruimtelijk onduidelijk en “onaanvaardbaar” in het licht van de kritiek van de Raad van State.

De SVG rekent voor hoeveel hoogbouw in theorie nabij de veel aandacht vragende Noordrand mogelijk zou zijn en spreekt van “een planologische ramp”. De herstelregeling wringt ook omdat uitgerekend een ruimtelijk goede bouwhoogteregeling voor het overgangsgebied nabij Wassenaar ontbreekt in het herstelbesluit. De SVG stelt vast dat daar tot 15 meter hoog (5 bouwlagen) kan worden gebouwd, terwijl in de planvoorbereiding steeds is uitgegaan van een top woonmilieu, villa’s met grote tuinen.

De SVG heeft zeer scherpe kritiek op de zichtlijnenstudie. Het uitgangspunt dat een verkeerde stedenbouwkundige regeling inzake hoogbouw aanvaardbaar kan worden gemaakt door het geheel met groen te camoufleren, omschrijft de SVG als “de omgekeerde wereld”.