Herstel van waterkering Valkenburgse Meer conform plan volledig op Wassenaarse grond

De instorting van de zuidwestelijke oever en daarmee de waterkering van het Valkenburgse Meer op 1 april 2025 mag zich dan nagenoeg volledig op Katwijks grondgebied hebben voltrokken, de schade is dermate groot dat is besloten om een flink stuk zuidelijker en daarmee op Wassenaarse grond een geheel nieuwe waterkering aan te leggen. Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland (GS) hebben als bevoegd gezag hiertoe op 13 januari jl. het zogeheten Inrichtingsplan Valkenburgse Meer vastgesteld. Dat plan dateert uit 2018, werd in 2024 nader uitgewerkt en is feitelijk gebaseerd op een plan om het Valkenburgse Meer in de richting van Wassenaar drastisch uit te breiden.

Door Jos Knijnenburg

B en W van Katwijk stuurden op 20 januari jl. een uitgebreide brief aan de Katwijkse gemeenteraad met een update over de oeverinstorting aan de Wassenaarse kant van het Valkenburgse meer en draaien niet om de hete brei heen. De inscharing van de oever, die zich in no time voltrok en door een wandelaar werd vastgelegd in een filmpje dat viraal ging, heeft de waterkering tussen het meer en de aangrenzende Wassenaarse Ommedijkse polder zodanig beschadigd, dat deze niet meer voldoet aan de eisen van het Hoogheemraadschap van Rijnland. Dat “eist daarom dat de waterkering zo spoedig mogelijk wordt hersteld met als streefdatum zomer 2026”, aldus het Katwijkse college.

De huidige locatie van de beschadigde waterkering, waar het al 9 maanden omwille van de veiligheid afgesloten fietspad tussen de Hogeboomseweg in Wassenaar en de Ommedijkseweg in Leiden pal langsloopt, is niet meer goed te herstellen. Daarom is gekozen voor een nieuw tracé dat is gelegen op de plek die al was voorzien in het Inrichtingsplan Valkenburgse Meer uit 2024. Zoals gezegd, was dat plan toen feitelijk al 6 jaar oud, maar in 2024 zijn er nadere uitwerkingen in opgenomen op issues als ecologie, natuurcompensatie en archeologie.
Het plan lag dus al op de plank, maar de implementatie, die enorme landschappelijke gevolgen heeft voor een flink deel van de 400 jaar oude Ommedijkse polder, is door de rampzalige oeverinstorting in een stroomversnelling geraakt. Eind 2025 heeft hierover bestuurlijk overleg tussen het Hoogheemraadschap van Rijnland, de provincie Zuid-Holland en de gemeenten Wassenaar en Katwijk plaatsgevonden, waarbij overeenstemming is bereikt en GS hebben er op 13 januari jl. een klap op gegeven.

Het Inrichtingsplan Valkenburgse Meer, is feitelijk gebaseerd op grootschaligde uitbreiding van de zandwinning in de plas. Wassenaar heeft zich daar in het verleden fel tegen verzet tot aan Raad van State aan toe, maar moest capituleren en haar bestemmingsplan Landelijk Gebied werd aangepast om het geheel planologisch mogelijk te maken. De zandwinning in het meer is een puur economische activiteit die na de oeverinstorting onmiddellijk ter discussie is gesteld.

B en W van Katwijk winden er in hun brief van 20 januari geen doekjes om. ”In een brede overweging van maatschappelijke belangen menen wij dat de belangen van recreatie, veiligheid en leefbaarheid zwaarder moeten wegen”. Mooie woorden, maar uit de brief blijkt ook duidelijk dat beëindiging van de zandwinning, die sinds 1 april 2025 stil ligt, weliswaar juridisch uiterst complex ligt, maar nog geen gelopen race is.

Hoewel een uitbreiding van het Valkenburgse meer inmiddels een kleine 20 jaar als een zwaard van Damocles boven het Wassenaarse polderlandschap hangt, wordt dit scenario door de oeverinstorting ineens versneld realiteit. Katwijk stelt nu ijskoud dat die uitbreiding zelfs zonder extra zandwinning, gewenst is omdat voor de realisatie van de nieuwe wijk Valkenhorst sowieso 7 hectare watercompensatie moet worden gerealiseerd. Een ondiepe uitbreiding zou ecologisch en recreatief zelfs waardevoller zijn dan een diepe uitbreiding.

De grove contouren van het Inrichtingsplan Valkenburgse Meer, dat zowel door Katwijk als de provincie online is gezet, zijn weliswaar terug te vinden in het recent door B en W van Wassenaar vastgestelde Programma Noordrand, maar nu worden de details door de mogelijkheid van in te zoomen op de kaart in het plan, pas echt goed zichtbaar. In het plan zit de aanleg van een ondergronds dijklichaam als nieuwe waterkering verweven. Het voorziet ook in een zodanig zuidwaartse verplaatsing van het fietspad, dat dit vanuit Wassenaar gezien straks niet meer na, maar reeds voor het Knooppunt Maaldrift op tientallen meters van camping Maaldrift, op fietspad Oude Trambaan aansluit.