Een jaar na oeverinstorting Valkenburgse Meer is het nog altijd omfietsen geblazen

Afgelopen woensdag was het precies een jaar geleden dat een deel van de zuidelijke oever van het Valkenburgse Meer over een lengte van zo’n 200 meter begint te schuiven en letterlijk in de diepte verdwijnt. Het filmpje van een wandelaar waarop is te zien hoe de oever met bomen en een deel van het wandelpad in het water verdwijnt gaat viraal. De verbijstering is compleet, de aandacht van de media gigantisch en de gevolgen voor de directe omgeving worden alsmaar groter.

Door Jos Knijnenburg

Er werd gevreesd voor een doorbraak van de waterkering rondom het meer. Berekeningen wijzen uit dat bij dat scenario een deel van de aangrenzende en op Wassenaarse grond gelegen Ommedijkse polder zou kunnen overstromen. Dat gebeurt niet en een haastig aangebracht nooddijk met gevulde zandzakken moet voorkomen dat water uit de Katwijkse plas richting Wassenaar stroomt.

Katwijk stelt direct een noodverordering in voor het Valkenburgse Meer en een deel van de directe omgeving die voor het publiek worden afgesloten. De afsluiting heeft grote gevolgen voor de Katwijkse ondernemers die in het gebied zijn gevestigd en hun noodkreet bereikt via een inspreker ook de Wassenaarse politiek. De zandwinning in het Valkenburgse Meer die zich op de dag van de oeverinstorting concentreert in de zuidoostelijke hoek van de plas wordt onmiddellijk gestaakt, een situatie die een jaar later nog ongewijzigd is.

De noodverordering van de gemeente Katwijk wordt opgeheven, maar het gebied in de nabijheid van de ingestorte oever is nog altijd afgesloten en dat geldt ook voor een klein deel van de plas. Op 1 april 2025 wordt het doorgaande recreatieve fietspad langs het Valkenburgse Meer met politieauto’s langs de Hogeboomseweg in Wassenaar en de Ommedijkseweg in Leiden afgesloten. Die situatie is ook nog steeds van kracht, zij het dat de politie al snel plaatsmaakte voor hekken en borden.

Het provinciale fietspad tussen de Hogeboomse brug Wassenaar en de plek van het inmiddels verdwenen buurtschap De Tien HuizenLeiden ligt er al zo’n dertig jaar. Dit 1,9 kilomter lange fietspad maakt deel uit van het landelijke recreatieve netwerk met fietsknooppunten. Het systeem werkt met behulp van genummerde knooppunten, waarmee fietsroutes in overzichtelijke onderdelen zijn opgedeeld. Op tal van kaarten, in boekjes en brochures en uiteraard ook op internet kan het netwerk met fietsknooppunten worden geraadpleegd.

Er is weliswaar een speciale site waarop vermiste bordjes met het nummer van een knooppunt kunnen worden gemeld, maar sinds 1 april 2025 is de rechtstreekse verbinding tussen de knooppunten 49 (naast Autodemontagebedrijf De Graaf) in Leiden en 48 (Hogeboomse brug) in Wassenaar feitelijk opgeheven. Het alternatief volgens het boekje is omfietsen via knooppunt 50 (hoek Deijlerweg/Oude Trambaan/Ammonslaantje). Een afstand van 2,3 kilometer.

Er is een alternatief en dat is gebruikmaken van de Maaldrift, maar lang niet alle vakantiegangers en recreanten van buiten de regio weten die weg te vinden. Het afgesloten fietspad heeft het afgelopen jaar ook voor het lokale fietsverkeer gevolgen gehad. Veel fietsers uit Wassenaar Noord met bestemming Leiden vica versa opteren voor de route Jaagpad/Hogeboomseweg/Maaldrift/Oude Trambaan nu de doorgaande route langs de milieustraat van Avalex en het Valkenburgse meer al een jaar geen optie meer is.

Resteert de vraag hoe lang deze situatie nog gaat duren. We schreven onlangs al over een alternatieve route op Wassenaars grondgebied, grofweg tussen Avalex en de oude Trambaan. Die optie bestaat op papier al veel langer omdat de aanleg altijd samenhing met de uitbreiding van het meer richting Wassenaar. Het plan lijkt in een stroomversnelling te komen omdat er sowieso een nieuwe waterkering moet komen die niet op de plek van de oude komt te liggen.

Vorige week werden de uitkomsten van nieuw onderzoek naar de oorzaak van de oeverinstorting bekend. De onderzoekers van ingenieursbureau Haskoning concluderen dat er “een hoge mate van waarschijnlijkheid” is dat het voorval is veroorzaakt doordat de zandwinner de (provinciale) voorschriften voor de zandwinning niet heeft nageleefd. Dat zou een nadere onderbouwing moeten geven voor een aansprakelijkstelling van de zandwinner door de provincie. Saillant hierbij is de rol die de provincie zelf bij het gebeuren heeft gespeeld omdat zij al veel eerder door het Hoogheemraadschap van Rijnland was gewaarschuwd voor het scenario dat zich vorig jaar voltrok.