De Kraaiachtigen van Wassenaar

Door Anton Overklift Vaupel Klein – met dank aan bioloog Wim Calame

Wie door Wassenaar wandelt, door de statige lanen, duinen en parken, hoort ongetwijfeld de kenmerkende roep van een kraaiachtige. Deze vogelgroep tot de familie Corvidae behorend, staat bekend om haar intelligentie, aanpassingsvermogen en complexe sociale gedrag. Tot veler verbazing hoort deze groep tot de orde van de zangvogels! Het zijn vogels die zowel in oude volksverhalen als in moderne steden thuis lijken te horen. 

In Wassenaar komen vrijwel alle Nederlandse kraaiachtigen voor, al verschillen ze onderling sterk in hun rol binnen het landschap. De meest indrukwekkende verschijning is zonder twijfel de raaf. Met zijn enorme spanwijdte, zware bouw en diepe krassende roep is hij een vogel die je eerder in uitgestrekte natuurgebieden verwacht. Toch worden raven sporadisch boven Wassenaar waargenomen. Ze zwerven over grote afstanden en lijken nieuwsgierig naar de rand van stad en kust. Het blijft een bijzondere ervaring wanneer zo’n zwarte reus hoog boven de dorpskern of de duinen cirkelt. Veel algemener is de zwarte kraai, een slimme overlever die al lang weet te profiteren van zowel boerenland als bebouwde omgeving. In tuinen, akkers en bermen is hij een vaste verschijning. Zijn houding is alert, zijn geluid schel, en in de winter vormt hij soms losse groepen die door de velden trekken.

Nog socialer is de kauw, de kleine, grijszwarte kraaiachtige met de lichte ogen. Kauwen broeden graag in groepen en kiezen daarbij zonder gêne voor schoorstenen, kerkspouwen of gaten in oude bomen. In Wassenaar, met zijn oude bebouwing en groene structuren, vinden ze perfecte nestplaatsen. Je hoort ze vaak al van ver: hun vriendelijke “tjak” klinkt door het dorp en over de pleinen.

Een vogel die bijna iedereen kent en die nooit onopgemerkt blijft, is de ekster. Met zijn zwart-witte verenkleed en lange staart lijkt hij haast gemaakt voor een theatrale entree. Eksters bewegen zich nieuwsgierig en vaak brutaal door tuinen, parkjes en wegbermen. Ze zijn inventieve nestbouwers en zetten elk voorjaar een indrukwekkend koepelnest neer, zorgvuldig afgedekt tegen indringers.

In de bossen rond Wassenaar, zoals op landgoederen en in de duinen, hoor je regelmatig de schorre, krakerige roep van de gaai. Vroeger heette deze vogel Vlaamse gaai, maar dat mag tegenwoordig niet meer! Deze kleurrijke kraaiachtige is met zijn roodbruine lichaam en felblauwe vleugelvlekken een opvallende verschijning. Gaaien spelen een belangrijke rol in de verspreiding van eikenbomen: ze verstoppen eikels als wintervoorraad, en vergeten er genoeg om nieuwe bomen te laten groeien.

De roek is wellicht de minst bekende van de groep, maar zeker niet de minst bijzondere. Het is een ranke, zwart glanzende vogel met een opvallend witgrijze snavelbasis bij volwassen dieren. Roeken leven graag in kolonies en zoeken open landschappen op om te foerageren. Ook in Wassenaar worden ze geregeld gezien, vooral waar open veld en hoge bomen samenkomen.

Tenslotte zij vermeld dat, alhoewel erg zeldzaam, twee soorten, te weten de notenkraker en de bonte kraai, alleen gedurende de wintermaanden bij ons te vinden zijn, het zijn bij ons dus geen broedvogels, maar wel oostelijk van Nederland, en voor wat betreft de bonte kraai ook in Schotland en Ierland.

Samen vormen deze soorten een intrigerend deel van de plaatselijke natuur. Ze onderscheiden zich door hun intelligentie, aanpassingsvermogen (opportunisten, ook qua voedsel) en sterke sociale banden. Wie met aandacht door Wassenaar trekt, ontdekt al snel hoe rijk en gevarieerd de wereld van de kraaiachtigen is. Van de gracieuze gaai tot de alomtegenwoordige kauw, van de mysterieuze raaf tot de nieuwsgierige ekster: elke soort vertelt een eigen verhaal, maar samen vormen ze een vertrouwd element in het wisselende decor van het dorp.