Vijfde Stolpersteine ceremonie in Wassenaar: een stille oproep om te blijven herinneren

Tekst, Video en Foto’s: Anton Overklift Vaupel Klein

Op meerdere plekken in Wassenaar werd vandaag de stoep heel even een plek van herdenking. Vanmorgen verzamelden bewoners, nabestaanden, scholieren en vertegenwoordigers van lokale organisaties zich om getuige te zijn van de plaatsing van nieuwe Stolpersteine, de messing tegels die de namen dragen van inwoners die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn gedeporteerd en vermoord. De ceremonie, georganiseerd door de Werkgroep Stolpersteine Wassenaar in samenwerking met de gemeente, vond verspreid door het dorp plaats. Op elke locatie werd gestopt, gebogen, geluisterd en herdacht. De kleine stenen, gelegd voor de voormalige woonhuizen van slachtoffers, vormden opnieuw een tastbare herinnering aan levens die abrupt werden afgebroken. 

De leerlingen van groep 8 van Nutsschool Wassenaar hebben donderdag in Raadhuis De Paauw een zelfgemaakt gedicht voorgedragen. Met hun woorden stonden zij stil bij en herdachten zij de Joodse inwoners uit Wassenaar die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn weggevoerd waarna zij zich samen met de werkgroep en burgemeester Leendert de Lange verplaatsten naar de steenonthullingen op 4 locaties in het dorp.

In Wassenaar lagen tot vandaag 45 Stolpersteine verspreid over 23 adressen. Aan de reeds 45 geplaatste struikelstenen werden er vandaag 11 nieuwe stenen toegevoegd ter nagedachtenis van deze Holocaustslachtoffers, onder wie Erik John Frank, vermoord op 3-3-1945 in Dachau op 23-jarige leeftijd (zie foto Stolperstein).

Een traditie die blijft groeien

Sinds de eerste plaatsing in Wassenaar blijft het aantal Stolpersteine gestaag toenemen. Elke steen vertelt één verhaal soms al generaties bekend, soms pas recent teruggevonden in archieven of familiebrieven. De ceremonie van vandaag bracht opnieuw onbekende of vergeten namen in het licht. Lokale scholieren droegen gedichten voor, nabestaanden spraken persoonlijke woorden en vrijwilligers poetsten de stenen totdat ze zichtbaar schitterden. Het leggen van de Stolpersteine is bewust kleinschalig, bijna intiem. Geen grote pleinen of massale bijeenkomsten, maar stille momenten in woonstraten waar het gewone leven doorgaat. Precies dat is volgens de initiatiefnemers de kracht van het project: de herinnering gebeurt letterlijk op de drempel van de geschiedenis.

Herdenken in verbondenheid

Op elke locatie werd kort stilgestaan bij het leven van de persoon die nu een steen kreeg. Soms werd een brief voorgelezen, soms een foto getoond, soms sprak een familielid voor het eerst in het openbaar over het verlies. De aanwezigheid van buurtbewoners maakte duidelijk dat de herdenking niet alleen een taak is van nabestaanden, maar van de hele gemeenschap. Voorafgaand aan de plechtigheden benadrukte de werkgroep het belang van blijven herinneren, juist in een tijd waarin oorlog en uitsluiting opnieuw actueel zijn. De Stolpersteine zijn geen monumenten om langs te lopen, maar om even bij stil te staan om letterlijk te struikelen met het hart.

Een blijvende plek in het dorpsgeheugen

Met de nieuwe stenen van vandaag komt het totaal aantal Stolpersteine in Wassenaar verder omhoog. Ze vormen samen een mozaïek van verhalen, verspreid door het dorp maar verbonden door een gedeeld verleden. De ceremonie van 20 november 2025 heeft opnieuw laten zien hoeveel impact een klein messing plaatje van tien bij tien centimeter kan hebben. Elke steen is een herinnering. Maar bovenal is elke steen een belofte: dat Wassenaar zijn verleden niet vergeet.