Kunst: wat achter het oppervlak zit is het Paul Citroen

In deze krant hebben er in de rubriek Actueel Verleden al heel veel kunstenaars die in Wassenaar gewoond hebben een plaatsje gekregen. Tijdens het opzoeken van gegevens over die kunstenaars en niet te vergeten kunstenaressen kwam ik standaard als eerste steeds weer dezelfde naam tegen.

Door Carl Doeke Eisma

En ook al heeft er in die rubriek al een bijdrage over hem gestaan – om precies te zijn nummer 132 dus vele jaren geleden – wil dat niet zeggen dat ik niet nogmaals aandacht aan hem kan besteden. Hij is misschien wel de bekendste kunstenaar die ooit in ons dorp gewoond heeft.

Roelof Paul Citroen is op 15 december 1896 in Berlijn geboren. Zijn vader Hendrik Roelof was een Nederlander. In de Joods-Nederlandse familienaam Citroen is het beroep van een voorvader die groente- en fruithandelaar was terug te vinden. Hendrik was bonthandelaar. De naam van zijn moeder was Ellen Philippi en Paul zoals hij genoemd werd, had twee zusjes Lotte en Ilse en een broertje Hans.

Paul gaat in 1908 naar het gymnasium en enkele jaren later naar een tekenschool in Berlijn. Van 1912 tot 1914 krijgt hij een academische opleiding aan het Studien Atelier für Malerei und Plastiek. In 1915 is hij korte tijd dienstplichtig Nederlands militair in Alkmaar geweest. Hij gaat weer terug naar Berlijn, waar hij in een boekhandel gaat werken en in 1922 schrijft hij zich in bij het beroemde Bauhuis in Weimar. Op 18 december 1929 trouwt hij met de textielkunstenares Céline Bendien. Hij krijgt een fotocamera als huwelijkscadeau en gaat hiermee experimenteren. In datzelfde jaar gaan ze in Amsterdam wonen. Een jaar later wordt hun dochter Paulien geboren. Zijn vrouw werd Lien genoemd en zo ontstond de naam van hun dochtertje. Hij werkt vervolgens enkele jaren als portretfotograaf en in 1933 richt hij in navolging van het Bauhaus, samen met de kunstschilder Charles Roelofsz, de Nieuwe Kunstschool in Amsterdam op. In 1935 wordt hij docent op de avondopleiding van de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag.

In 1936 komt hij in de maand augustus in Wassenaar wonen. In 1934 kreeg een inwoonster van Amsterdam het advies van haar arts om in een gezondere omgeving in de buurt van de kust te gaan wonen. Ze woonde in een villa en gaf een architect de opdracht om die villa in het klein in Wassenaar te gaan bouwen. Dit werd het huis op het huidige adres Oostdorperweg 100. Kort daarna is ze gestorven en ze heeft dan ook nooit in dat huis gewoond. Paul Citroen was dan ook samen met zijn vrouw en dochter de eerste bewoner van dit huis. Aanvankelijk was de kamer aan de straatkant zijn atelier en later die aan de achterkant. Daarnaast schilderde en tekende hij onder meer in de bollenschuur achter zijn huis, het kasteeltje in Duinrell dat in 1986 gesloopt is en in één van de huisjes in de Pauw.

Tijdens een deel van de Tweede Wereldoorlog was hij ondergedoken op de zolder van het huis Hertelaan 7 in ons dorp bij de vrouw van zijn vriend Henri Friedlaender. Ook Henri zelf hield zich schuil op die zolder. En dan te bedenken dat zijn vrouw die van Duitse afkomst was, beneden Duitsers ontving. Vanaf 1944 was hij in Laren ondergedoken en later in ’s-Graveland samen met zijn vrouw en dochter. Na de oorlog ging hij weer lesgeven aan de Academie in Den Haag.

Zijn vrouw overlijdt op 22 augustus 1961 en in 1964 trouwt hij met Christiane Frisch. Christi zoals ze genoemd werd, heeft vlak voor de Tweede Wereldoorlog aan de Academie in Den Haag gestudeerd. Paul Citroen gaf daar op dat moment les. Hij leerde haar kennen omdat ze bevriend was met een andere bekende Wassenaarse kunstschilder, Sierk Schröder. Vanaf 1974 treedt hij als portrettekenaar op in het TV programma ‘Duys op zondag’. Hij heeft in de loop der jaren talloze schilderijen en tekeningen gemaakt die zowel in ons land zelf als in het buitenland tentoongesteld werden. Paul Citroen is op 13 maart 1983 in Wassenaar overleden. Christi heeft ervoor gezorgd dat al zijn werk goed terecht gekomen is.