Atlas van het eerste elektrische spoor toont hoe men vroeger per trein naar Duindigt kon

Over de Gele Tram die Wassenaar tussen 1923 en 1961 met Den Haag en iets later ook met Leiden verbond, zijn boeken volgeschreven. De rechtstreekse treinverbinding (tussen 1907 en 1953) van Wassenaar met Scheveningen en Rotterdam via de zogeheten Hofpleinlijn kreeg in de lokale en regionale literatuur altijd aanzienlijk minder aandacht. Tot nu. Het schitterend geïllustreerde boek ‘Atlas van het eerste elektrische spoor’ van Carel van Gestel, waarin de in veel opzichten bijzondere spoorlijn tussen Rotterdam en Scheveningen centraal staat, maakt in dat opzicht heel veel goed.

Door Jos Knijnenburg

Voorschoten profiteert tot op de dag van vandaag van haar ligging aan één van de oudste treintrajecten van Nederlanden en haar inwoners kunnen zelfs gebruikmaken van twee treinstations, Voorschoten Centraal en Leiden De Vink. Bijna iedereen is vergeten dat er ooit nog even een derde niet-officiële halte tussen Leiden en Den Haag heeft gelegen. Bij de verkoop van de gronden voor de aanleg van de in 1843 in gebruik genomen lijn, had de eigenaar van Duivenvoorde bedongen dat de trein ter hoogte van het gelijknamige kasteel zou stoppen als hij een treinreisje wilde maken. Naast het station Wassenaar dat in de directe nabijheid van het spoorviaduct over de Rijksstraatweg was gelegen, lag iets verderop richting Scheveningen ter hoogte van de Buurtweg en De Roggewoning de halte Renbaan. De eerste jaren van de Hofpleinlijn werd deze alleen gebruikt bij paardenrennen op het nabijgelegen Duindigt, later werd de halte in de reguliere dienstregeling opgenomen. Het tracé van de Hofpleinlijn liep in Wassenaar over wat later de Landscheidingsweg werd en dat tegenwoordig de Noordelijke Randweg (N14) omvat. Richting Scheveningen boog de lijn even voorbij wat nu het NATO Agency is, rechtsaf langs de rand van de duinen naar Scheveningen, station Kurhaus. Tussen de Wassenaarse halte Renbaan en het eindstation Scheveningen Kurhaus lagen nog twee kleine stations, Waalsdorperweg en Pompstation. Alleen van laatstgenoemde is het stationsgebouw, dat uiterlijk veel wegheeft van de halte Renbaan, tot op de dag van vandaag (als woonhuis) bewaard gebleven. Liep de Hofpleinlijn in Wassenaar over de huidige Landscheidingsweg, het vervolgtracé richting Scheveningen is nu grotendeels een fietspad. Uit het boek van Carel van Gestel komt naar voren dat het reizen met de Hofpleinlijn voor de Tweede Wereldoorlog vooral een aangelegenheid was voor de meer welgestelden. Het sluit feilloos aan bij de ontwikkeling van met name Wassenaar Zuid, waarbij exploitatiemaatschappijen gronden van voormalige buitenplaatsen verkavelen en ontwikkelen voor de bouw van villa’s. Wie het in veel opzichten monumentale boek van Carel van Gestel over de ooit zo florerende Hofpleinplein leest, begrijpt waarom er zoveel voorname ondernemers en families uitgerekend vanuit Rotterdam in Wassenaar neerstreken. De aftakking van de Hofpleinlijn vanaf de grens tussen Den Haag en Voorburg naar Wassenaar en Scheveningen moest in de jaren vijftig wijken voor de bouw van de wijk Mariahoeve. De HTM stelt ter compensatie een “forensendienst”, waarbij de Gele Tram tijdens de ochtend- en avonddienst extra ritten rijdt tussen het Haagse Hollands Spoor en de remise Maaldrift. Zowel aan de opheffing van de Hofpleinlijn als de Gele Tram, ging een lange periode vooraf waarin de exploitatie steeds verder onder druk kwam te staan. Van de Gele Tram zijn op tal van plekken in Wassenaar nog sporen te zien zoals burgemeester De Lange onlangs opmerkte in het voorwoord van een nieuw boekje over de ‘Gele’. Een groot deel van het traject van de oude Hofpleinlijn kreeg in 2006 een tweede leven als Randstadrail, beter bekend als metrolijn E van de RET.