Huize De Paauw, van buitenplaats naar een raadhuis met een rijke geschiedenis

Door Anton Overklift Vaupel Klein

Huize De Paauw is een klassieke buitenplaats in Wassenaar (Raadhuislaan 22) die teruggaat tot de 17e eeuw; het huidige landhuis heeft belangrijke 18e- en 19e-eeuwse verbouwingen, werd vanaf 1924/1925 het raadhuis van Wassenaar en onderging in recente jaren een grootschalige restauratie van de buitenzijde met plannen voor een ingrijpende restauratie/renovatie van het interieur (start gepland begin 2026).  

Oorsprong en bouwgeschiedenis
Oorsprong: De buitenplaats ontstond op 17e-eeuws grondgebied; de vroegste eigenaar die wordt genoemd is de Delftse regent Cornelis Arentsz. van der Dussen, die er een buitenhuis liet bouwen dat ‘Huys te Pau’ werd genoemd. Achtiende eeuw / klassieke fase: Het huidige classicistische landhuis wordt toegeschreven aan werkzaamheden in de 18e eeuw (soms genoemd: Adriaan Pieter Twent, jaar 1747 in sommige bronnen), waardoor het huis zijn classicistische karakter kreeg. negentiende-eeuwse ingrepen: Grote landschappelijke en architectonische wijzigingen vonden plaats in de 19e eeuw. 1838: Prins Frederik (1797–1881, zoon van koning Willem I) kocht De Paauw als buitenverblijf en liet het moderniseren. Tuinarchitectuur: Jan David Zocher jr. voerde herinrichtingen van het park uit (landschappelijke aanleg). Ook werd tuinarchitect Eduard Petzold later genoemd bij verfijningen. Middelste 19e-eeuw: er waren verbouwingen in neoclassicistische trant rond 1840–1858; bouwspecialisten/architecten die in bronnen genoemd worden zijn o.a. H.H.A. Wentzel (ca. 1853) en eerdere wijzigingen rond 1840; afronding van een grote verbouwing wordt genoemd in 1858 (gevelsteen). Samenvattend: het huis heeft geen één enkel beroemd ‘ontwerper’ zoals bij moderne gebouwen; het is in de loop van eeuwen meerdere keren verbouwd en uitgebreid door verschillende architecten/tuinarchitecten (o.a. Adriaan P. Twent (18e eeuw toeschrijving), Jan David Zocher jr., H.H.A. Wentzel, en tuinarchitect Petzold).  Historische herstelwerkzaamheden: In de 19e eeuw waren de grootste verbouwingen (zoals hierboven aangegeven) die het uiterlijk sterk bepaalden.

Wie heeft er gewoond / belangrijke bewoners
Cornelis Arentsz. van der Dussen , vroegste genoemde regent-eigenaar (17e eeuw / begin buitenplaats). Prins Frederik der Nederlanden (1797–1881) — kocht het huis in 1838 en gebruikte het als zomer/verblijf; hij heeft er lange tijd gewoond en is daar ook overleden. Dit is historisch één van de meest herkenbare bewoners.  

Rijksmonumentstatus & architectuur-omschrijving
Het complex staat als rijksmonument geregistreerd; het hoofdgebouw is symmetrisch met hoekpaviljoens, souterrain + twee bouwlagen en een mezzanino (tussenverdieping). De verbouwing waarnaar vaak wordt verwezen (neoclassicistische verschijningsvorm) werd in 1858 afgerond.  

Huize De Paauw tijdens de Tweede Wereldoorlog
Tijdens de Duitse bezetting werd Huize De Paauw, het huidige raadhuis van Wassenaar, door de Duitsers gevorderd en in gebruik genomen. Het gemeentebestuur moest daarop uitwijken en vond tijdelijk onderdak in het nabijgelegen landhuis Neyenburgh. Aan de zijde van de Rijksstraatweg lieten de Duitsers in de kelder van De Paauw een grote horizontale opening aanbrengen, waarin een kanon werd opgesteld. Dit werd bediend door een klein Duits detachement van naar verluidt zes militairen. Na de oorlog werd de opening dichtgemetseld, maar sporen van deze ingreep zijn nog lang zichtbaar gebleven.

Ondanks de bezetting bleef een deel van het gemeentelijke apparaat in beperkte vorm functioneren. Enkele ambtenaren, onder wie de gemeenteontvanger, werkten gedurende de oorlogsjaren nog vanuit vertrekken in De Paauw. Uit persoonlijke oorlogsherinneringen van Wassenaarders blijkt dat het bestuur en de administratie tijdens deze periode sterk werden herschikt onder toezicht van de Duitse autoriteiten.

Modernere restauraties
Buitenkant / exterieur van Raadhuis De Paauw is recentelijk grotendeels gerestaureerd en teruggebracht naar een historische verschijningsvorm (een artikel uit 2021 beschrijft: “een Pruisisch zomerpaleis in ere hersteld”). De Rijksdienst en gespecialiseerde conserveringsbedrijven waren betrokken. Proefvlakken / reconstructie-werk: laboratoriumonderzoek naar materialen, gietzink, verflagen en mortel vond plaats tijdens de restauratie (in nauwe samenwerking met Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed). Interieur / binnenwerk: in 2024–2025 is een ontwerpteam door de gemeente aangesteld dat een voorontwerp presenteerde voor renovatie/restauratie van het interieur; de buitenzijde was toen al hersteld. Er zijn plannen om het gebouw te verduurzamen en het interieur te herstellen; dossiers en nieuws melden dat de gemeente in maart 2025 een voorlopig ontwerp presenteerde.  

Huidig gebruik (2024–2025)
Raadhuis: sinds de jaren 1920 (meestal genoemd: 1924/1925) is Huize De Paauw in gebruik als het gemeentehuis (raadhuis) van Wassenaar. Het is nog steeds het formele raadhuisgebouw en wordt gebruikt voor huwelijken en gemeentelijke zaken.  

Eeuwfeest
Op 12, 13 en 14 september 2025 vierde de Gemeente Wassenaar een bijzonder jubileum: Raadhuis De Paauw was al een eeuw het bestuurscentrum van het dorp. Dit werd gevierd met een feestelijk weekend op en rondom het raadhuis, midden op het prachtige Landgoed De Paauw. Een evenement, georganiseerd door de gemeente Wassenaar, voor alle Wassenaarders, met een gevarieerd programma voor jong en oud.

Toekomstplannen, huidige projectstatus
In 2025 publiceerde de gemeente (en lokale media) dat er een voorlopig ontwerp klaar is voor de renovatie/restauratie van het interieur. De buitenzijde was in 2021 al gerestaureerd; de nieuwe fase richt zich op structurele/duurzame verbeteringen, brandveiligheid, toegankelijkheid, technische installaties en behoud van historische interieurs. Sluiting & tijdsplanning: publieke evenementen en openstellingen in 2025 vonden plaats (bv. Open Monumentendag / Dag van het Kasteel), maar er is aangekondigd dat vanaf begin 2026 De Paauw voor circa 3 jaar gesloten gaat worden wegens grootschalige restauratie/renovatie. De verwachte heropening is in 2029.