Thema-avond in Raadhuis De Paauw over leven en nalatenschap van Prins Frederik

Op 16 juni a.s. organiseert de Historische Vereniging Oud Wassenaer in samenwerking met de gemeente vanaf 19.30 uur een gratis toegankelijke thema-avond (graag aanmelden via erfgoed@wassenaar.nl) waarin het leven en de omvangrijke nalatenschap van Prins Frederik der Nederlanden centraal staan. Plaats van handeling is Raadhuis De Paauw, de voormalige zomerresidentie van de prins die in Wassenaar en deels in Voorschoten de scepter over een groot aantal landgoederen zwaaide. De stempel van deze koninklijke grootgrondbezitter is tot op de dag van vandaag nog op tal van plaatsen te zien.

Door Jos Knijnenburg

Toen prins Frederik in 1881 in Raadhuis De Paauw op 84-jarige leeftijd overleed was hij de langst levende Oranje ooit, een record dat bleef staan totdat prinses Juliana overleed. De opkomst van de fotografie in de laatste fase van zijn leven, maakt dat er vooral veel foto’s van een bejaarde prins Frederik bekend zijn, een beeld geen recht doet aan de rol die hij speelde in het aanzien en de stabiliteit van de nog prille monarchie. Binnen de koninklijke familie is Frederik bemiddelaar en vredestichter en de steun van drie koningen, namelijk zijn vader (Willem I), broer (Willem II) en oom (Willem III). De ondertitel van de laatste uitgebreide biografie die over hem verscheen is dan ook “Gentleman naast de troon”. In 1838 koopt prins Frederik Huize De Paauw als buitenverblijf. Zijn invloed op zowel het fysiek van het latere raadhuis als op het omliggende park is zeer groot, maar ook nog zeer actueel. Want voorafgaand aan de inmiddels afgeronde renovatie van het park en de buitenzijde van Raadhuis De Paauw en ten behoeve van de aanpak van het interieur is uitgebreid cultuurhistorisch onderzoek uitgevoerd. Veel elementen die ten tijde van Prins Frederik het huis en De Paauw deden doen stralen, zijn in ere hersteld. Ook de naastgelegen buitenplaats Backershagen die prins Frederik in 1846 aankocht en landschappelijk liet verfraaien is recent gerenoveerd. Nadat prins Frederik aan de overzijde van de Rijksstraatweg de terreinen Ter Horst, Raaphorst en Eikenhorst had verworven, ontstond in 1854 de Horsten. De expansiedrift van de allereerste Prins der Nederlanden leidde ertoe dat hij een aaneengesloten gebied in Wassenaar en deels in Voorschoten verwierf dat in totaal ongeveer 600 hectare groot was. De befaamde tuinarchitect Eduard Petzold kreeg de opdracht om de afzonderlijke terreinen tot één landgoed samen te smeden, waarbij de karakteristieken van de onderdelen behouden moesten blijven. Petzold bleef tot aan de dood van Frederik aan De Horsten werken. Het oude Raaphorsterduin, grenzend aan de Rijksstraatweg werd deels ontbost om uitgestrekte grasvelden en waterpartijen te creëren die in een zichtas visueel met De Paauw werden verbonden. De befaamde en deels nog bestaande rondweg over de uitgestrekte bezittingen van de prins is tijdens de recente parkrenovaties nieuw leven ingeblazen als ‘Prins Frederiks Parkenroute’. Voor de jeugd verschenen twee rijk geïllustreerde “avonturentochten” door De Horsten en door De Paauw en Backershagen. De beeltenis van de prins verscheen op een bord naast het raadhuis en siert een houten speeltuig in Park De Paauw. Het appartementengebouw op de plek van het oude Sterrenbad is naar Frederik vernoemd. De randen van het vroegere bezit van prins Frederik in Wassenaar en Voorschoten waar hij het recht had om te jagen, worden nog altijd gemarkeerd door grenspalen als het exemplaar op de foto. Op Tennis- en Padelpark De Oude Eik en het bedrijventerrein Maaldrift, beiden ver verwijderd van het genoemde perceel met 600 hectare, staan ook grenspalen met de naam van Frederik. Maar dat verhaal is niet compleet. Peter ten Arve stuitte tijdens de research voor zijn boek ‘Wassenaar tijdens de Eerste Wereldoorlog’ (2018) op een notariële akte over de verkoop van 65 hectare grond, dat weilanden in de Ommedijkse Polder alsmede het landgoed Laen en Duijn aan de Maaldrift omvatte. Grond die prins Frederik’s dochter Marie na de dood van haar vader erfde en die na haar overlijden in 1910 door haar erfgenamen werd verkocht. Het bewijs dat de invloed van prins Frederik als grootgrondbezitter zich in Wassenaar ook tot ver ten noorden van Lange Kerkdam heeft uitgestrekt.