Drieluik in aanloop naar Open Monumentendag 12 september: Zuidwijksemolen in Wassenaar in Wassenaar (3/3)

Open Monumentendag 12 september in Wassenaar met o.a. een monumentaal drieluik Zuidwijk, Zuidhof en Zuidwijksemolen. Het Comité Open Monumentendagen Wassenaar organiseert op zaterdag 12 en zondag 13 september het jaarlijkse, traditionele en nationale weekend, waarop bijzondere monumenten hun deuren openen om belangstellenden de gelegenheid te geven een kijkje erachter te kunnen nemen. In ons dorp zijn dat dit jaar ruim 20 bijzondere plekken, die terug te vinden zijn op onze website https://omdwassenaar.nl. Met bewoners en/of beheerders van het hierboven genoemde drieluik geven wij alvast een inkijkje in wat er op 12 september te zien zal zijn.

De Zuidwijksemolen uit ca 1811 raakt na een brand in 1972 ernstig beschadigd en wordt daarna in de jaren 1976 en 1977 gerestaureerd door molenmaker Van de Vegte van het Molenmakersbedrijf De Gelder uit Valkenburg. Voor Teun Waltman -een net begonnen jonge leerling bij Van de Vegte- wordt dit zijn eerste karwei. In gesprek met Teun vertelt hij het volgende:

“Ik heb jaren achtereen gewoond aan de Papelaan in Voorschoten op de grens met Wassenaar. Mijn ouderlijk huis staat nog steeds dichtbij de Veenwatering -in de volksmond de Schenk genoemd- waar ik mijn jeugdjaren met veel plezier heb doorgebracht. De polder sprak mij erg aan en van jongs af aan had ik het idee om werk te gaan zoeken in het landleven. Met een vriend maakte ik vele kanotochten over de Veenwetering, waarbij de Zuidwijksemolen meer dan eens is gepasseerd.

Mijn vader had andere ideeën voor wat betreft mijn toekomst en zo heb ik het vak van timmerman op de technische school onder de knie gekregen. Opnieuw gaf ik aan dat het landleven mij meer aantrok en zo mocht ik ook de tuinbouwschool gaan doen. Mijn basis bleek breed genoeg om deze 3-jarig opleiding binnen 1 jaar af te ronden. De directeur vond mij een uitstekende kandidaat voor de Middelbare Tuinbouwschool, maar ik had er meer dan genoeg van. Ik ging op zoek naar werk en vond dat tenslotte -na mijn diensttijd en wat andersoortig timmerwerk- in de Molenmakerij.

De restauratie van de Zuidwijksemolen, die ongeveer vier jaar na de verwoestende brand begon, heb ik vanaf het begin meegemaakt. De molen zag er inderdaad zeer bouwvallig en verwaarloosd uit en ik herinner mij nog de wijze woorden van mijn vader als wij met de kano de polder in trokken: “Jullie gaan die molen niet in want die staat op instorten.” Maar ja, de nieuwsgierigheid krijgt de overhand en je gaat toch een keertje stiekem kijken.

Ik heb als molenmaker met veel molens in heel Nederland te maken gehad, maar ben pas later als vrijwillige molenaar aan de slag gegaan. Het vak heb ik in de praktijk geleerd waarbij dit avontuur voor mij bij de Stevenhofjesmolen begon. Deze molenstond toen nog op Wassenaars grondgebied, maar is door een grenswijziging in de gemeente Leiden terecht gekomen. Tijdens de restauratie van de Zuidwijksemolen gaf ik al aan dat ik graag als vrijwillige molenaar aan de slag wilde op deze molen. Dat werd mij ook beloofd!

Het beleid van de Rijnlands Molenstichting werd echter gewijzigd, waarbij het verhuren van de molen aan derden een regel werd. Ik kwam vervolgens in aanmerking voor de Knipmolen in Voorschoten en sedert 2025 kreeg ik opnieuw de kans om als molenaar op de Zuidwijksemolen aan de slag te gaan. Die kans heb ik met beide handen aangegrepen en ik begeef mij nu regelmatig op voor mij bekend en vertrouwd terrein.

Ook bij de restauratiewerkzaamheden in 1977 kon ik alleen via het erf van Boerderij Zuidhof bij de molen komen. Rinus Bos zwaaide daar de scepter en er liep een klein jongetje rond die ook naar de naam Rinus Bos luisterde en die thans het boerenbedrijf aan de Rijksstraatweg in Wassenaar runt. En dat intussen met opnieuw een jonge telg: uiteraard weer een Rinus Bos!

Voor de Open Monumentendag in september heb ik bewust gekozen voor Wassenaar en ik hoop dan ook dat de Zuidwijksemolen goed bezocht wordt. Ik wens deze ronde stenen grondzeiler met een vlucht van 14,80 meter een mooie toekomst toe. Onder alle omstandigheden kan hij draaien als schepradmolen om het polderpeil op de juiste hoogte te houden. Dat komt door het karakter van de polder waarin hij staat: open!

Interview door Marcel Spierings