Lezer historische biografie mag oordelen of mythe Ursula Kliniek nu ook is ontzenuwd

Vorige week verscheen de biografie van Han van Bree ‘Het vertroebelde oog’ over Greet Hofmans (1894 – 1968), de paranormale gebedsgenezeres die kort na de Tweede Wereldoorlog naar het hof was gehaald om iets te doen aan de oogaandoening van de pasgeboren prinses Marijke (later Christina). Toen Hofmans de vertrouweling van koningin Juliana werd en meer invloed op haar leek te krijgen dan prins Bernhard lief was, moest ze weg.

Hij stapte naar het Duitse blad Der Spiegel dat in 1956 een artikel publiceerde waarin Graat Hofmans werd weggezet als een intrigant die het huwelijk van Juliana en Bernhard bedreigde en daarmee een gevaar vormde voor de constitutionele monarchie. De zogeheten ‘Greet Hofmans affaire’ werd niet alleen wereldnieuws, er ontstonden tal van mythes waaronder de ‘Ursula Kliniek-connectie’, een verwijzing naar de psychiatrische instelling aan de Wassenaarse Eikenlaan.

Door Jos Knijnenburg

De Greet Hofmans-affaire, die plaatsvond op het hoogtepunt van de Koude Oorlog en waarin Hofmans ervan werd beticht het staatshoofd in een periode van grote internationale spanningen extreem pacifistische ideeën te hebben bijgebracht, spreekt tot op de dag van vandaag nog altijd tot de verbeelding.

De ‘Ursula Kliniek-connectie’ omvat het verhaal over het vermeende voornemen van prins Bernhard om koningin Juliana tijdelijk in de Wassenaarse kliniek op te laten nemen. De link tussen Wassenaar en de Greet Hofmans-affaire is de afgelopen decennia weliswaar in talrijke publicaties benoemd, maar het ging altijd om veronderstellingen die nooit werden ondersteund door hard bewijs in de vorm van verifieerbare bronnen.

Het verhaal speelde zelfs zo tot de verbeelding dat fictieschrijvers zich ervan meester hebben gemaakt. Voorbeelden zijn Omwille van de troon van thrillerschrijver Tomas Ross en Mevrouw Majesteit van Hans Galesloot, scenarioschrijver van de televisieserie Medisch Centrum West. Galesloot gebruikte de huwelijksproblemen tussen Juliana en Bernhard als kapstok voor een sensationeel boek waarin hij fictie en werkelijkheid door elkaar laat lopen. Juliana zou volgens de ‘roman’ van Galesloot tegen haar zin tien dagen en nachten in de Wassenaarse Ursula Kliniek hebben verbleven, alwaar ze verschillende therapeutische behandelingen onderging. De opname bleef geheim doordat de regering mededeelde dat ze voor een korte vakantie naar het buitenland was vertrokken.

Het gegeven dat prins Bernhard überhaupt ooit zou hebben overwogen om zijn echtgenote tijdens de hoogtijdagen van de Greet Hofmans-affaire in Wassenaar te laten behandelen, is al vanaf de jaren vijftig een geheel eigen leven gaan leiden. De zenuwarts dr. Eduardus Quirinus Hoelen (1896-1962), die tientallen jaren als geneesheer-directeur aan de Ursula Kliniek verbonden is geweest, speelde een hoofdrol in de vermeende connectie tussen Soestdijk en de Ursula.

Dr. Hoelen, de topman van het van oorsprong zeer katholieke Wassenaarse bolwerk, behoorde tot de zeer invloedrijke KVP-clan die na de Tweede Wereldoorlog een vooraanstaande rol speelde in de politieke en maatschappelijke ontwikkelingen in ons land. Zo onderhield Hoelen vriendschappelijke betrekkingen met KVP-voorman Carl Romme (1896–1980), die als fractieleider ten tijde van de Greet Hofmans-affaire in de hoogtijdagen van de verzuiling de katholieken in het centrum van de politieke macht bracht.

Prins Bernhard zelf heeft in een postuum in de Volkskrant gepubliceerd interview de ‘Ursula Kliniek-connectie’ gekwalificeerd als “totale onzin en laster”. Hij stelde: “Het had alleen gekund met medewerking van de regering. Stel je voor, Vader Drees die de koningin laat opnemen! Het verhaal is totale kolder.”

Uit het boek van Han de Bree zou men kunnen concluderen dat de door Bernhard geïnitieerde publicatie in Der Spiegel over de invloed van Greet Hofmans op zijn echtgenote, waarbij ze werd vergeleken met de duivelse monnik Raspoetin en diens invloed op de Russische tsaar, eenzelfde kwalificatie verdient. Het was Bernhard die Greet Hofmans binnenhaalde op Soestdijk, maar toen haar invloed op Juliana te groot werd en Bernhard vreesde dat hij zou worden beperkt in zijn luxe leven – waarin net zijn eerste buitenechtelijke dochter was geboren – stapte hij in het geniep naar Der Spiegel. Het leverde Greet Hofmans de kwalificatie van ‘staatsgevaarlijke mystica’ op, die haar tot haar dood in 1968 zou blijven achtervolgen.

De politiek bemoeide zich met de affaire, waarbij de kwaadsprekerij wereldwijd werd overgenomen. Hofmans en Juliana moesten breken met Greet Hofmans, die zelf nooit iets heeft prijsgegeven van wat zich op Soestdijk afspeelde.

De naam van Ed Hoelen ontbreekt in het persoonsregister in de vuistdikke biografie, die is gebaseerd op omvangrijk archiefonderzoek, maar ook op gesprekken met mensen uit de kring van Greet Hofmans. Toch blijven er vragen. Van Bree mocht wel het Koninklijk Huisarchief raadplegen, maar kreeg niet de mogelijkheid om alles, zoals de correspondentie tussen Greet Hofmans en Juliana, in te zien.

Lambert J. Giebels, auteur van De Greet Hofmans-affaire (2007), waarin uitgebreid wordt ingegaan op de achtergronden van de ‘Ursula Kliniek-connectie’, deed tevergeefs een poging inzage te krijgen in het archief van de kliniek, waarvan de opstallen in 1997 werden gesloopt. Hij voorspelde dat het verhaal over Juliana en de kliniek “tot in lengte van dagen” voer voor speculaties zal blijven. Historicus De Bree laat oordelen wijselijk aan de lezer over.