Het wordt tijd dat Wassenaar Leo Kok leert kennen

Lion Andries Kok is op 24 november 1893 in Amsterdam geboren. Zijn Joodse moeder heette Rachel Kok en omdat ze niet getrouwd was, kreeg Leo zoals hij genoemd werd haar achternaam. Zowel zijn vader als zijn moeder zijn toen hij nog jong was, overleden. 

Door Carl Doeke Eisma

Leo woonde aanvankelijk bij zijn grootmoeder en later bij een tante die in Den Haag in de Helmersstraat woonde. Hier werd duidelijk dat hij aanleg had voor pianospelen en dit had tot gevolg dat hij in 1912 naar het Koninklijk Conservatorium zou gaan waar hij niet alleen voortreffelijk piano leerde spelen maar ook componeren. Hij kreeg les van Willem Pijper die compositielessen gaf en ook enkele jaren in ons dorp gewoond heeft. Daarnaast rondde Leo de opleiding aan de Rotterdamse Maritieme Academie af. Maar dat was nog niet alles. Hij kon goed boksen en heeft in 1912 in het nationale voetbalelftal van ons land gespeeld.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd hij dienstweigeraar omdat hij een overtuigd pacifist was. Tot 1917 werd hij als gevolg daarvan gevangen gezet in de Zeefrondkazerne in Den Helder. Twee jaar later leerde hij de sopraan Henriëtte Johanna Marx kennen die in Wassenaar op de Buurtweg woonde. Op 15 oktober 1921 zijn ze getrouwd en ze kregen een zoon Iddo, die in 1919 in Wassenaar geboren is en de achternaam van zijn moeder kreeg, omdat ze enkele maanden daarvoor gescheiden was van haar eerste man. Leo en Henriëtte zijn op 17 januari 1925 gescheiden. In die tijd kreeg Leo internationale bekendheid. Hij was bandleider en pianist op de lijnboot tussen Rotterdam en Rio de Janeiro en werkte als pianist en componist in Berlijn. Hier leerde hij de danseres Charlotte Bara kennen en samen met haar ging hij op tournee door vrijwel alle landen van Europa.

Omdat haar ouders bij Ascona in Zwitserland eigenaar waren van een kasteel, leerde hij door haar dit plaatsje kennen. Hier bevond zich ‘Monte Verità’ (De heuvel van de waarheid) een utopische gemeenschap die te vergelijken is met de kolonie Walden van Fredrik van Eeden die van 1898 tot 1907 in de nabijheid van Bussum bestond. Ook hier vierden vegetarisme, feminisme, meditatie en psychoanalyse hoogtij. Schrijvers, schilders, politieke vluchtelingen, avonturiers en levenskunstenaars kwamen hier samen. Ze zochten vrijheid en inspiratie. Laat ik enkele namen uit het gastenboek noemen: Thomas Mann, James Joyce en Carl Jung. Maar ook mensen uit ons land: Ferdinand Domela Nieuwenhuis, Hendrik Marsman en Rie Cramer. Leo Kok was hier ook vaak te vinden met zijn boezemvriend de dichter Adriaan Roland Holst waarvan hij een tweetal gedichten op muziek gezet heeft.

In 1936 sloot hij zich in Spanje aan bij de Republikeinen die zich verzetten tegen het bewind van Franco. Als tegenstander van het nationaalsocialisme sloot hij zich enkele jaren later aan bij het verzet ertegen. Hij werd in Londen opgeleid tot spion voor de Britten. Omdat hij nog steeds in diverse landen concerten gaf, was dit een uitstekende dekmantel voor spionageactiviteiten. Toch werd hij begin 1944 door de Duitsers opgepakt en als Nederlandse politieke gevangene naar Buchenwald getransporteerd. Van zijn Joodse afkomst waren de nazi’s gelukkig niet op de hoogte. Tijdens zijn gevangenschap is hij enkele malen gemarteld en dit had onder meer tot gevolg dat het pianospelen niet meer lukte. Componeren kon hij nog wel.

In 1946 opende hij in het oude centrum van Ascona een antiquarische boekwinkel, Libreria della Rondine genaamd (Boekwinkel van de zwaluw). In de jaren 1951 en 1952 woonde hij in ons dorp op het adres Groot Hoefijzerlaan 25. Tot 1979 runde hij zijn boekwinkel en in die periode is hij getrouwd met de sociologe en kunstenares Jacqueline Kiang. Op 7 augustus 1992 is Leo Kok in Ascona overleden.

Leo Kok wordt omschreven als een erudiet persoon. Hij blonk dan ook uit op diverse terreinen, kortom een homo universalis. Zijn composities zijn soms uitbundig maar veel vaker weemoedig van stijl. Boven een artikel op internet staat: Het wordt tijd dat de wereld Leo Kok leert kennen. Zullen we daar in Wassenaar mee beginnen?