Oorlogsgebeurtenissen in dorp chronologisch online vanwege viering 80 jaar leven in vrijheid

De Historische Vereniging Oud Wassenaer heeft vorige week op haar site (oudwassenaer.nl) omwille van de actualiteit razendsnel geschakeld. De banner ‘Open Monumentendag’ op de homepage is vervangen door een nieuwe onder de kop ’80 jaar vrijheid’. Nederland herdenkt en viert immers vanaf deze maand tot en met augustus 2025 dat we 80 jaar leven in vrijheid. Landelijk heeft inmiddels de aftrap plaatsgevonden met de herdenking van de bevrijding van de eerste gebieden in het zuiden waar de geallieerden al in 1944 binnentrokken. Wassenaar stond op dat moment nog een in veel opzichten zeer heftig laatste oorlogsjaar te wachten, dat nu online op een zeer toegankelijke wijze chronologisch in woord en beeld is weergegeven.

Door Jos Knijnenburg

De viering van 75 jaar vrijheid verliep in het voorjaar van 2020 door de coronacrisis allerminst in volledige vrijheid. In deze krant werden wekelijks tot aan Bevrijdingsdag (5 mei 2020) artikelen gepubliceerd over gebeurtenissen die 75 jaar eerder in Wassenaar plaatsvonden. Vijf jaar na dato hebben we niet alleen de anderhalvemetermaatschappij achter ons kunnen laten, maar zijn vooral dankzij voortschrijdend historisch onderzoek door dorpsgenoten er ook de nodige nieuwe hoofdstukken aan de Wassenaarse oorlogsgeschiedschrijving toegevoegd. Last but not least zijn er ook op veel sites zoals die van de plaatselijke historische vereniging, belangrijke nieuwe stappen gezet waardoor resultaten van onderzoek veel sneller en makkelijker toegankelijk zijn worden. 

Wie nu bijvoorbeeld de site oudwassenaer.nl op de smartphone raadpleegt, kan na een klik op de rood-wit-blauw gekleurde bannen ‘80 jaar vrijheid’, in een vloeiende beweging met duim of wijsvinger door Wassenaarse gebeurtenissen uit de periode september 1944 tot en met augustus 1945 scrollen. Op dit moment staan daar maar liefst 58 zeer compacte en vlot geschreven verhalen op over wat zich in die tijd allemaal in het dorp heeft afgespeeld. Auteur Kees Neisingh baseerde zich hiervoor op dagboekfragmenten van Wassenaarders, officië le documenten, artikelen uit kranten en andere publicaties. Veel informatie is afkomstig uit het in 1995 verschenen en 868 pagina’s omvattende boek ‘Wassenaar in de Tweede Wereldoorlog’, dat Neisingh samen met vier andere dorpsgenoten schreef na een voorbereiding van vijf jaren. De nu online gezette reeks van bijna 60 korte en soms rijk geïllustreerde korte verhalen is alleen al heel speciaal te noemen omdat nu iedereen met een smartphone in no-time en in een zeer prettig leesbare vorm kennis kan nemen van wat de Wassenaarders 80 jaar geleden hebben moeten doorstaan. Het genoemde standaardwerk over de oorlogsjaren in Wassenaar is destijds op de omslag na geheel in zwart-wit verschenen. Het archief van de Stichting ’40 - ‘45 die het boek uitgaf is jaren nadien overgedragen aan het gemeentearchief en niet veel dorpsgenoten hebben dat ooit gezien. Kees Neisingh heeft nu online aan sommige verhalen de originele documenten in kleur toegevoegd hetgeen het geheel een nieuwe dimensie geeft. De mogelijkheid om via delpher.nl miljoenen gescande krantenpagina’s te doorzoeken, is goed zichtbaar. Recenter historisch onderzoek leidde tot nieuwe inzichten. 

Sinds 1021 publiceert de Werkgroep Stolpersteine Wassenaar van de historische vereniging in november de resultaten van uitputtend onderzoek naar de lotgevallen van Joodse ingezetenen voor en tijdens de oorlogsjaren. Peter Knijnenburg dook diep in de persoonlijke geschiedenis van gemeenteontvanger en verzetsheld Geesbert van Barneveld en kreeg de gemeente zover in 2022 een ereschuld jegens hem in te lossen. Twee jaar eerder publiceerde hij een vuistdik boek met nieuwe getuigenissen van Wassenaarders over de oorlog. Frans Micklinghoff kwam in 2021 met een lijvig boek dat inzoomde op de Atlantikwall en de V2’s in en rond Wassenaar. De nog altijd lopende discussie over de toekomst van de op Wassenaarse grond gelegen bunker van Seyss-Inquart, de toekomst van de vele oorlogsrestanten op en rond Valkenhorst, nieuwe inzichten dankzij DNA-techniek over slachtoffers op de Waalsdorpervlakte, de relatief nieuwe jaarlijkse Holocaustherdenking op Persijnhof, het zijn voorbeelden van hoe de Tweede Wereldoorlog zich bijna 80 jaar na dato ook in Wassenaar in nieuwe vormen manifesteert. In de nu online gezette verhalen figureert ook de voorganger van het in 2010 in deze krant geïntegreerde Wassenaars Nieuwsblad, het illegale blad De Morgenpost, dat op 20 januari 1945 voor het eerst in Wassenaar verscheen in een oplage van tien (!) exemplaren. De Morgenpost werd aanvankelijk getypt en vermenigvuldigd door middel van carbonpapier en later (in een veel grotere oplage van honderden exemplaren) gestencild. Na de bevrijding verscheen op 2 juni 1945 editie 117 als allereerste gedrukte legale uitgave. “Gezet en gedrukt met de hand, opdat Wassenaar een der eerste en weinige gemeenten in het W. (=westen) van het land zal zijn, die een plaatselijk blad zullen bezitten”, zo stond op de voorpagina (zie foto). Bijna 80 jaar na dato vervult De Wassenaarse Krant als last man standing in het lokale krantenlandschap, deze rol nog altijd elke week met verve.