Wassenaarder schrijft boek over eerbiedwaardige Haagse boekhandel en instituut ‘De Vijf Vocalen’

Bijna 3 eeuwen heeft de Haagse boekhandel De Vijf Vocalen, ook wel bekend als Mensing & Visser N.V., bestaan. Menig Wassenaarse boekenliefhebber bezocht de zaak met het schitterende houten interieur vol boekenkasten, die behalve als boekhandel ook naam maakte als regionaal leverancier van school- en studieboeken. Wassenaarder Rob Vogel, die in 1967 bij De Vijf Vocalen ging werken onder andere als chef school- en studieboeken en een boek over het bedrijf schreef, herinnert zich dat er veel leerlingen van het Rijnlands Lyceum met een boekenlijst naar de kolossale zaak aan de Kneuterdijk kwamen en met een stapel boeken vertrokken.

Door Jos Knijnenburg

Oprichter Gideon Backer begint in 1679 een boekhandel in Den Haag die hij De Vijf Vocalen noemt, een verwijzing naar de klinkers a, e, i, o en u “zonder welke geen woord geschreven kan worden”. Maar liefst 298 jaar lang maakt de zaak deel uit van de Haagse boekenbranche en het straatbeeld in de Residentie. Begin jaren zeventig opent De Vijf Vocalen zelfs een filiaal in winkelcentrum Leidsenhage in Leidschendam. Een locatie waar veel shoppende Wassenaarders kind aan huis zijn geweest en dat inmiddels is getransformeerd tot The Mall of the Netherlands. Vaak wordt beweerd dat Wassenaar een schrijversdorp is, maar het is ontegenzeggelijk ook dorp met heel veel boekliefhebbers. Boekhandels als Hoogeveen, Cornelissen en het Boekhuys zijn er niet meer, maar in plaatselijke filialen van De Kler en Bruna kan fysiek kennis worden genomen van het nieuwste aanbod. Massaal wordt er gestruind op boekenmarkten als die van het Rode Kruis in de Warenar en tijdens de jaarlijkse Bazaar in de Messiaskerk, terwijl De Stille Kracht op bedrijventerrein Maaldrift met behulp van een neerlandicus orde schiep in het enorme aanbod van leesvoer dat vraagt om een tweede leven. Wassenaar is van oudsher georiënteerd op de Haagse regio en Den Haag kent nog altijd menig boekhandel waar boekliefhebber in de door hen zo gekoesterde stilte los kunnen gaan op eindeloze rijen boekenkasten, meestal verdeeld over meerdere etages. Rob Vogel schetst in zijn boek over De Vijf Vocalen een tijdsbeeld van een florerende Haagse boekhandel welke hij met recht gedurende de bijna drie eeuwen van haar bestaan bestempeld als een instituut, bekend in Den Haag en omstreken. Door de tijd heen gevestigd op meerdere plekken in de stad, waarvan de meest aansprekende, een monumentaal pand aan de Kneuterdijk 11, gelegen zo ongeveer halverwege het Binnenhof en Paleis Noordeinde, terecht op de cover van het boek prijkt. Hier was De Vijf Vocalen 49 jaar lang gevestigd. Hoewel de boekenbranche vroeger bepaald geen flitsend imago had, is het boek van Rob Vogel een allesbehalve saai boek. Het is weliswaar gebaseerd op grondig archief onderzoek, maar Vogel heeft door zijn heldere manier van schrijven en met niet zelden onderkoelde humor er iets bijzonders van gemaakt. Het geschetste tijdsbeeld van De Vijf Vocalen wordt voor een belangrijk deel ingekleurd door mensen. Door eigenaren, werknemers, leveranciers en klanten die allemaal iets met boeken hebben. Een hoofdrol is er voor de markante eigenaar Marie Johan Visser (1888 -1971). Hij staat 61 jaar lang aan het roer, bekleedt tal van functies in de boekenbranche als geheel en loodst het bedrijf door de Tweede Wereldoorlog. Visser is ook een fervent schrijver en correspondeert er in vlekkeloos Nederlands op los. Naar buiten tot aan het Koninklijk huis aan toe, maar ook richting de eigen werknemers die hij vanuit de directiekamer bestookt met “oekazes” (een term afkomstig uit het Russisch: een bevel van de tsaar). Begin 1969 treedt ene Jerney Kaagman aan als directiesecretaresse maar wanneer ze als zangeres later dat jaar met haar band Earth & Fire een single uitbrengt die de Top 40 inschiet, verruilt ze de boekhandel voor de showbizz. In het boek ook een uitgebreid verslag van Loes de Keuning-Volkers die eind jaren 50 in de zaak komt werken. Later samen met haar man eigenaar, redacteur en verslaggever van het eerste huis-aan-huisblad van Voorschoten De Omroeper. Ze schreef in 2015 een boek over de Voorschotense bibliotheken, waarin ook aandacht voor de fusie tussen de bibliotheken van Voorschoten en Wassenaar. De Vijf Vocalen onderscheidde zich nadrukkelijk in meerdere opzichten van andere boekhandels in het Haagse. Niet alleen door het schitterende, volledig ambachtelijk vervaardigde interieur, maar door de combinatie van boekhandel op de parterre en schoolboekenhandel daarboven. Rob Vogel werkt tussen 1967 en 1972 bij De Vijf Vocalen. Precies de tijd waarin het bedrijf een omslag maakt van een traditioneel familiebedrijf naar een dynamisch zaak met efficiëntie hoog in het vaandel. Hij ervaart hoe in de zomer duizenden scholieren de schoolboekenafdeling boven de zaak bezoeken. “Vaak uit de betere buurten van Wassenaar”. Als die soms niet krijgen waarvoor ze gekomen zijn, blijkt beschaving “weleens een dun laagje te zijn”. Vogel doet in zijn nawoord een poging aan te geven waarom de florerende boekhandel in 1977 na 298 jaar de vlag moet strijken. “Misschien zijn de echte antwoorden wat vervlogen in de tijd”. Meer info op www.boekscout.nl.