Verkoopprocedure Commandopost Clingendael gaat gepaard met riante blik op unieke interieur

Het contrast met het verleden kan bijna niet groter. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft ten behoeve van de lopende verkoopprocedure van de Commandopost Clingendael, beter bekend als de bunker van Seyss-Inquart, een enorme foto van het lang zo geheimzinnige interieur langs het fietspad van de Van Brienenlaan geplaatst. De afbeelding biedt passanten een riante blik op hetgeen zich onder het grootste pannendak van Wassenaar bevindt. Geen houten dakbeschot maar een bijzondere betonnen constructie waaronder zich een bunker in de vorm van een schoenendoos bevindt.

Door Jos Knijnenburg

De buitenzijde van het omstreeks 1942 gerealiseerde bouwwerk dat in 2015 de status van Rijksmonument verwierf, onderging enkele jaren geleden een ingrijpende restauratie. Binnen moet voor een nieuwe bestemming nog wel wat gebeuren. Qua architectuur en constructie is hier sprake van ‘sonderbau’ en een bijzonder bouwwerk is het.

Het interieur stamt voor een belangrijk deel niet uit de Tweede Wereldoorlog, maar uit de Koude Oorlog, toen het pand werd gebruikt als commando- en communicatiecentrum. De bunker meet 61 bij 30 meter en heeft een hoogte van 20 meter. Vanuit de lucht lijkt het geheel op een boerderij, hetgeen tijdens de Tweede Wereldoorlog de geallieerde bommenwerpers moest misleiden. De schoorstenen zijn gebouwd als opstelpunten voor luchtafweergeschut en de bakstenen muren aan de buitenzijde zijn in werkelijkheid van beton waarop de stenen zijn geschilderd.

Voor zover bekend heeft Rijkscommissaris Seyss-Inquart, die tijdens de bezetting 400 meter verderop in Huize Clingendael woonde maar na een paar jaar landinwaarts verhuisde, de bunker nooit als schuilplaats hoeven te gebruiken. Na de oorlog was de bunker vele decennia in gebruik bij Defensie en werd altijd door een waas van geheimzinnigheid omgeven. In een boek uit 1995 over de Atlantikwall van bunkerspecialist Henk Ambachtsheer stond dat de tekeningen geheim waren en dat de bunker intern “vermoedelijk” meerdere bouwlagen telde.

In de aanloop naar de lopende verkoopprocedure, die nog tot uiterlijk 27 juni a.s. openstaat en die in februari 2026 moet leiden tot de keuze voor een nieuwe eigenaar, is van al die geheimzinnigheid weinig meer over. Nadat Defensie de bunker verliet en het geheel jarenlang achter hoge hekken leegstond, is het op tal van terreinen – van bouwkundige staat tot historische betekenis – uitvoerig onderzocht en gedocumenteerd. Heel veel ervan is via internet toegankelijk gemaakt.

De bunker is al een aantal malen middels open dagen voor publiek toegankelijk gemaakt, zoals tijdens Bunkerdag 2024, toen het storm liep. Er zijn meerdere rondleidingen door de bunker op film vastgelegd en te downloaden. In lijn met het bijzondere karakter van de bunker is ook de verkoopprocedure niet alledaags. Via de site biedboek.nl is voor 75 euro een uitgebreid biedboek met alle details te ontvangen. Dit is volgens de huidige eigenaar, het Rijksvastgoedbedrijf, om zeker te weten dat alleen echt geïnteresseerden zich melden.

In het biedboek is ook de Nota van Uitgangspunten opgenomen, die door de gemeenteraad van Wassenaar is vastgesteld. Het stuk biedt belangrijke kaders en richtlijnen voor potentiële kopers en geeft inzicht in de mogelijkheden en beperkingen van het object. Bestemmingen zoals bijvoorbeeld grootschalige horeca en evenemententerrein zijn uitgesloten. De koper dient respectvol om te gaan met de historische waarde van het geheel.

Om de bunker te kunnen kopen is meer dan alleen een zak geld nodig. Belangstellenden voor de bunker komen terecht in een voorselectie op basis van criteria als administratieve en ervaringsvereisten. Er dient een visie op tafel te worden gelegd over de wijze waarop de koper de herontwikkeling van het complex inhoud wil geven. Geselecteerde partijen ontvangen in september een uitnodiging van de notaris en hebben vervolgens tot uiterlijk 14 november a.s. de tijd om een bod uit te brengen, waarna ‘de Staat’ begin 2026 zal bepalen wie de nieuwe eigenaar wordt.

Die krijgt sinds vrij kort in elk geval met nieuwe, niet-militaire buren te maken. Nadat Defensie de pal tegenover de bunker gelegen Julianakazerne afstootte, is deze volledig verbouwd tot het luxueuze appartementencomplex Julia’s Park. Omwonenden uit het aangrenzende Haagse Benoordenhout – die eerder in verzet kwamen tegen de mogelijke komst van de Amerikaanse ambassade naar een weiland naast Clingendael, moeite hadden met de uitbreiding van het theehuis op het landgoed en evangelist Johan Maasbach als nieuwe eigenaar van de Julianakazerne niet zagen zitten en thans nog in juridisch gevecht zijn over de herontwikkeling van het ANWB-complex – kijken met argusogen naar de toekomstige bestemming van het beladen militair erfgoed tussen de monumentale parken Clingendael en Oosterbeek.

Voor Wassenaar, rijk bedeeld met bijzonder erfgoed, zou een goede bestemming van de bunker weer een kopzorg in de Zuidrand minder zijn. Een visie voor het gebied als geheel zit nog altijd in de pen. Tuincentrum Bloemendaal aan de Benoordenhoutseweg is na een hoop trammelant over de uitkoop inmiddels van de kaart verdwenen en in de herontwikkeling van Renbaan Duindigt zit nog altijd erg weinig vaart. Maar komende maandag 14 april al, loopt volgens de site van de makelaar de verkoopprocedure van hoofdpijndossier het koffiehuisje aan de Buurtweg af.