Renovatie waterwinningslocatie Berkheide nabij gemeentegrens Katwijk en Wassenaar

Sinds 2019 is Duinwaterbedrijf Dunea in het deels in Wassenaar en deels in Katwijk gelegen duingebied Berkheide bezig met verschillende projecten, om uitbreiding van de waterwincapaciteit te realiseren om zo aan de groeiende vraag naar drinkwater te kunnen blijven voldoen. Deze winter wordt gewerkt aan de renovatie van de zogeheten ‘winning 6.1’, gelegen in het Katwijkse deel van Berkheide, nabij de gemeentegrens van Wassenaar en Katwijk, die als een kaarsrechte streep dwars door de duinen tussen het Panbos en het strand loopt.

Door Jos Knijnenburg

Begin augustus schreven we in deze krant nog over het boek ‘Altijd op zoek naar water’ waarmee Duinwaterbedrijf Dunea haar 150 jarig bestaan markeerde. Het laatste boek van de vorige week dinsdag overleden oud-journalist van de Haagsche Courant Danny Verbaan, eindigt met een hoofdstuk over de toekomst van Dunea. De vraag naar drinkwater neemt in een zo rap tempo toe, dat naar verwachting al in 2030 de drinkwaterproductie vanuit de duinen tussen Den Haag en de Leidse regio ontoereikend zal zijn om daar aan te kunnen voldoen. De duinen zullen zeker ook in de verre toekomst een vitale rol in de watervoorziening blijven spelen, maar alternatieve bronnen, zoals de productie van drinkwater uit het, richting Wassenaar uit te breiden, Valkenburgse Meer of de Vliet, zijn een must. 

Voor wat betreft het winproject Valkenburgse Meer speelt de Zijlwatering, de rechtstreekse waterverbinding tussen Wassenaar en de Oude Rijn, daarin een belangrijke rol. Op bijgaande foto van de zijgevel van het tijdelijke pompstation van Dunea aan de noordzijde van het Valkenburgse Meer is (aan de bovenzijde) te zien hoe de instroom van water naar de plas vanaf de Oude Rijn via een smalle doorsteek tot stand komt. Die watergang komt echter in eerste instantie uit op de Wassenaarse Zijlwatering, die op haar beurt al eeuwenlang wordt gevoed met water uit de Oude Rijn. Al vanaf 1878 wordt het 930 hectare omvattende duingebied Berkheide gebruikt voor de waterwinning. Aanvankelijk alleen voor de Leidse regio, maar inmiddels voor bijna 1,4 miljoen mensen in de provincie. 

De duinen die tussen de Haagse en Leidse regio voor het overgrote deel binnen de gemeente Wassenaar zijn gelegen, zijn niet alleen onmisbaar voor de bescherming van de drinkwaterbronnen en kustbescherming, het gebied is natuurlijk ook belangrijk voor mensen, planten en dieren. De balans tussen waterwinning, natuur en recreatie vereist een zorgvuldig beheer, een stringente zonering waardoor grote delen zijn afgezet voor bezoekers, maar ook een goede samenwerking tussen de beheerder en het gezag en niet te vergeten de natuur- en belangenorganisaties. Een soms zeer fragiel evenwicht waar we in Wassenaar alles van afweten. 

De voorgenomen kap van het Ganzenhoekbos bij de Wassenaarse Slag, de grootschalige kaalslag voor een regeneratie project in Berkheide achter Hotel Duinoord, maar ook de voortdurend oplaaiende discussie, thans vanuit de Stichting hart voor Meijendel, over de recreatieve druk op Meijendel, het maakte in het verleden en ook nu nog, veel los in Wassenaar. Het dorp dat zich in haar laatste Structuurvisie nog nadrukkelijk als ‘Landgoed aan Zee’ manifesteerde. Het zijn nogal wat ballen die ook Dunea in de lucht moet houden. Om de productie van drinkwater in de duinen ook voor de toekomst veilig te kunnen stellen kan het bedrijf niet achterover blijven leunen. 

Zo zijn de laatste jaren binnen het Wassenaarse deel van Berkheide diverse projecten op verschillende locaties afgerond. Vanwege het broedseizoen mag er in de periode maart - september niet worden gewerkt, maar één van de projecten die de komende winter wordt uitgevoerd is ‘winning 6.1’. Om de leveringszekerheid van drinkwater op deze plek te kunnen blijven garanderen dient de bestaande winlocatie te worden gerenoveerd. De winning hier is verouderd en daarom moet de ondergrondse infrastructuur zoals winputten en leidingen worden vernieuwd. Het maken van een plan voor een nieuwe waterwinning is een proces van jaren, waarin de experts van Dunea nauw samenwerken met stakeholders zoals Staatsbosbeheer en de Stichting Duinbehoud. 

Een vitale factor vormt het grondwaterpeil in de duinen omdat die van cruciaal belang is voor de natuur. Zo zal er in de buurt van de gemeentegrens tussen Wassenaar en Katwijk een nieuwe waterplas worden aangelegd. Op een aantal plekken worden de open duinen hersteld door bestaande begroeiing te verwijderen. Het werk is na deze winter nog niet af. Staatsbosbeheer gaat na de werkzaamheden aan de waterwinning in het seizoen 2025 – 2026 aan de slag met diverse natuurherstelwerkzaamheden, zodat de natuur nog meer profiteert van de nieuwe geohydrologische omstandigheden ter plaatse. Het werk gaat gepaard met afsluitingen van wandelpaden.