Oplevering Rijnlandroute betekent einde aan tijdelijke stek historische grenspaal

De openstelling van Rijnlandroute vandaag is in meerdere opzichten een historisch moment. Niet alleen is de A4 vanuit Wassenaar in no-time bereikbaar is de aloude wens van een verkeersruit om het dorp voor een deel vervuld. De nieuwe N434 betekent dat er na ruim zes jaar ook een einde komt aan de tijdelijke plek langs fietspad Oude Trambaan, van de hardstenen grenspaal die vanaf 1802 de oude gemeentegrens tussen Wassenaar en Voorschoten markeerde.

Door Jos Knijnenburg

Het stond in Wassenaar al enige tijd aangegeven op de borden boven de A44 in de richting van Leiden, maar vanaf vandaag kunnen automobilisten voorbij de loopbrug over de snelweg toch echt rechtsaf slaan in de richting van “Leiden Oost” en “Utrecht”. Bij de nieuwe oprit van de A44 vanaf de Haagsche Schouw in zuidelijke richting worden de richtingen “Rotterdam” en “Den Haag (N434)” vermeld. Wie vanuit daar die kant op wil, heeft nu een alternatief voor de route door Wassenaar via de Rijksstraatweg (N44). Het nieuwe Knooppunt Ommedijk waar de N434 en de A44 aan elkaar zijn geknoopt, heeft het smalste deel van de Groene Zone tussen Wassenaar en Leiden ingrijpend veranderd. Ten oosten van de A44 vormt de molen aan de rand van de Stevenshof nog altijd eeuwenoud visueel herkenningspunt. 

Tot eind 2017 stond in de berm van de westelijke parallelweg van de A44 ook een opmerkelijke markering. Een hardstenen grenspaal van de oude gemeentegrens tussen Wassenaar en Voorschoten. Tot de gemeentegrenswijziging van 1966 liep het grondgebied van Voorschoten zuidelijk van de Oude Rijn door tot aan de Zijlwatering. Op oude kaarten is goed te zien dat de grens tussen ‘Voorschoten aan de Rijn’ en Wassenaar werd gevormd door de Dolent, een smalle en kronkelige watergang die met enige fantasie parallel aan de Oude Rijn liep en werd doorkruist door de voorganger van de A44. De grenspaal zou dus op de kruising van de A44 en de oude watergang moeten staan. In werkelijkheid stond het ding een stukje zuidelijker in de berm van de westelijke parallelweg van A44, vlakbij de Maaldrift. 

Vermoedelijk is de grenspaal daar in 1966 neergezet. De gemeente Leiden had ruimte nodig om uit te breiden en annexeerde het hele stuk van Voorschoten tussen de Vink en Valkenburg. Het grensteken had toen al een bewogen leven achter de rug. Want al in 1620 werd besloten de grens tussen Wassenaar en Voorschoten te markeren met een paal, die drie keer (in 1733. 1750 en 1769) werd vervangen. In 1802 werd de laatste hardstenen grenspaal geplaatst die het dus 115 jaar uithield. De aanleg van de Rijnlandroute vereiste niet alleen de aanleg van een nieuw verkeersknooppunt, maar ook is de A44 tussen de Maaldrift en Leiden diverse keren verplaatst en uiteindelijk ook veel breder geworden. De grenspaal stond letterlijk in de weg en kreeg in 2027 een tijdelijke stek in de berm van de Oude Trambaan. 

De paal stond weliswaar in de luwte van het groen van de aanpalende camping, maar had ook flink te lijden van vandalisme. Wat er de lol van is, is volstrekt onduidelijk, maar op een gegeven moment was het loodzware gevaarte getooid met zwarte graffity. Nu de Rijnlandroute vandaag is opgeleverd, komt er ook een einde aan de tijdelijke standplaats van de hoogbejaarde grenspaal. Een dergelijk item heeft immers pas een waardige historische betekenis wanneer ie op de plek staat waar in dit geval daadwerkelijk de gemeentegrens tussen Wassenaar en Voorschoten heeft gelegen. 

De loop van de Dolentsloot die eeuwenlang die grens markeerde, staat op talloze oude kaarten, maar is in het veld thans zo goed als verdwenen. Hoewel, in de wijk Stevenshof bevindt zich nog een zijslootje van de Veenwatering op de plek van de Dolent en de sloot naast het gemaal in de Ommedijkse polder is ook deels op de historische waterscheiding terug te voeren. De grenspaal zelf is voor de verhuizing vaneen houten bekisting voorzien. Met een viltstift staat op de ene kant de W van Wassenaar en aan de andere kant de V van Voorschoten. Want straks op de juiste standplaats maar verkeerd om, dat wil niemand.