Hoogheemraadschap van Rijnland viert morgen haar 770ste verjaardag met Open Dag in Leiden

Een akte uit oktober 1255 over de rol die het Hoogheemraadschap van Rijnland voortaan zou spelen bij besluiten van de Graaf van Holland “omtrent den waterkeerenden ring van Rijnland”, vormt het eerste officiële document waarmee de oprichting van het waterschap 770 jaar geleden een feit werd. Het oppervlaktewaterbeheer in bijna heel Wassenaar, vanaf de noordgrens met Katwijk tot aan de landscheiding in Zuid waar de vroegere Landscheidingsweg haar naam aan ontleent en die de scheidslijn met het Hoogheemraadschap van Delfland omvat, valt onder het regime van het Hoogheemraadschap van Rijnland. Talrijke facetten van het waterschap uit het verleden, heden en de toekomst zijn morgen tijdens de Open Dag tussen 11.00 en 16.00 uur op het hoofdkantoor aan de Archimedesweg 1 in Leiden te zien en te ervaren.

Door Jos Knijnenburg

De open dag op het aan de rand van het Leidse Biosciencepark gelegen hoofdkantoor van Rijnland biedt een unieke gelegenheid om een kijkje te nemen in het epicentrum van het waterschap, de afdeling Peilbeheer. Een ruimte vol met computerschermen van waaruit het waterpeil in sloten, kanalen en polders nauwkeurig wordt beheerd. Daarbij wordt ingespeeld op de weersomstandigheden, maar ook op zaken als bodemdaling en waterveiligheid. Bezoekers krijgen inzicht in de techniek achter gemalen en stuwen. Daarbij gaat het om veel meer dan alleen de grote complexen, zoals de uitwatering van de Oude Rijn bij Katwijk. Rijnland beschikt over vier boezemgemalen die water naar de zee kunnen pompen, het gemaal in Gouda kan als enige water inlaten, bij tekorten door droogte. Ooit stond er in Wassenaar een complex van stenen watermolens waarmee het waterpeil in polders werd gereguleerd, waarvan binnen de gemeente alleen de Zuidwijkse molen nog over is. Later kwamen de bekende ijzeren poldermolentjes die eveneens alleen dankzij de wind hun werk konden doen. Het exemplaar dat bij de Kaswatering tussen de Tankval en de kop van de Oostdorperweg staat is zo ongeveer de last man standing. Tegenwoordig staan er op strategische plekken elektrisch aangedreven pompgemalen, die met behulp van computer aangestuurde techniek op afstand kunnen worden bediend. In tijden van hevige regenval, maar ook bij periodes met extreme droogte kan Peilbeheer maatregelen treffen om het waterpeil, dat cruciaal is voor droge voeten, maar ook voor de agrariërs en niet te vergeten het natuurbeheer, goed te reguleren. De controlekamer van Peilbeheer in het hoofdkantoor van Rijnland die getuigt van de tegenwoordige hi tec waar het waterschap mee werkt, staat ogenschijnlijk in schril contrast met een andere afdeling waar morgen een kijkje kan worden genomen, het archief van het Hoogheemraadschap van Rijnland. De oudste stukken, waaronder de genoemde akte uit 1255, werden tot in de 16e eeuw in Leiden in een kist met zware sloten bewaard, sindsdien is het archief uitgegroeid tot een gigantische collectie stukken, waaronder schitterende, eeuwenoude tekeningen en kaarten van het verzorgingsgebied. Jan H.M. Sloof (1944), gepensioneerd archiefmedewerker van het Hoogheemraadschap van Rijnland en één van de meest productieve schrijvers in Voorschoten, put voor de illustraties in zijn boeken veelvuldig uit de schatkamer van het waterschap, dat voor een belangrijk deel ook is gedigitaliseerd. Ook van de vele polders in Wassenaar tussen de noodgrens en de Landscheidingsweg zijn talloze soms eeuwenoude stukken, tekeningen en kaarten in het archief van Rijnland terug te vinden. Terug naar de tegenwoordige tijd, het is in dit jaargetijde weer de tijd van de jaarlijkse schouw door het Hoogheemraadschap van Rijnland. Agrariërs en andere landeigenaren worden in het najaar geacht om de watergangen op hun gronden vrij te maken van ongewenste begroeiing zodat de aan- en afvoer van oppervlaktewater niet wordt belemmerd. Een onderhoudsplicht die niet vrijblijvend is en waar ook controle op wordt uitgeoefend. Maar ook niet boeren en buitenlui krijgen jaarlijks met Rijnland te maken. In maart krijgen alle Wassenaarse huishoudens weer een aanslag voor de gemeentelijke belastingen en daarbij zit ook een slag voor de waterschapsbelasting. Want de zorg voor veilige dijken, een goed waterpeil voor mens en natuur en zuivering om het oppervlaktewater ook schoon te houden, kost ook wat. Rijnland belooft een open dag waar veel is te kijken en te leren, maar ook met gezelligheid voor jong en oud.