100 jaar Kievietkerk

Onze Kievietkerk, de protestantse wijkkerk in Wassenaar-Zuid, is gebouwd in de jaren 1920 voor de nieuwe villawijk Park De Kieviet. Het initiatief kwam al in 1916 van minister Dr. J.Th. de Visser, bewoner van de wijk, maar door de Eerste Wereldoorlog liep de bouw vertraging op. In 1924 kreeg architect Johannes Mutters jr., tevens betrokken bij de ontwikkeling van de wijk De Kieviet, de opdracht.

Mutters ontwierp eerder de Kievietschool en andere voorzieningen, waarmee de kerk onderdeel werd van een breder plan om De Kieviet een eigen gemeenschapsstructuur te geven. De kerk is kleinschaliger en intiemer dan de Dorpskerk in het centrum van Wassenaar. In eerste instantie was er geen eigen predikant; diensten werden tijdelijk gehouden in de eerder gebouwde Kievietschool en werd geleid door gastvoorgangers. Het kerkgebouw werd in 1924 voltooid en werd op 24 september 1925 feestelijk in gebruik genomen.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog bleef de Kievietkerk ternauwernood gespaard. Na 1945 groeide de Kieviet uit tot een zelfstandige wijkgemeente in Wassenaar Zuid. Een belangrijk keerpunt kwam in 1985, toen de Nederlands Hervormde Kievietgemeente fuseerde met de Gereformeerde Bloemcampkerk tot een Samen-op-Weg-gemeente. De Bloemcampkerk werd in 1986 gesloten en haar liturgische voorwerpen verhuisden naar de Kievietkerk. In 2016 ging de gemeente verder op in de Protestantse Gemeente Wassenaar, maar de Kievietkerk bleef functioneren als wijkkerk.

Architectonisch behoort de Kievietkerk tot de traditionele stijl met invloeden van de Amsterdamse School. Het gebouw is een eenvoudige zaalkerk met hoog zadeldak, tuitgevels en steunberen. De slanke toren van gewapend beton met siermetselwerk vormt een opvallend element. Mutters streefde naar een landelijke eenvoud en moderne helderheid, in plaats van een neogotische uitstraling. Ook bijzonder was het innovatieve verwarmingssysteem met buizen onder vloer en banken.

In de loop der tijd zijn diverse verbouwingen uitgevoerd. In 1958-1959 leidde architect Chr. Nielsen een modernisering, waarbij het interieur wit werd geschilderd en nieuw liturgisch meubilair van beeldhouwer Nico Onkenhout werd geplaatst. Het oorspronkelijke orgel van P. van Dam (1925) werd in 1963 vervangen door een nieuw pijporgel van Ahrend & Brunzema, dat in 1991 werd uitgebreid door de firma Van Vulpen. Het exterieur bleef grotendeels authentiek behouden.

De religieuze en sociale betekenis van de Kievietkerk is groot. Zij bood bewoners van Wassenaar-Zuid nabijheid en een hechte geloofsgemeenschap. De kerk stond bekend om haar intieme en persoonlijke sfeer, meer gericht op verbondenheid dan massaliteit. Na de fusies kreeg de kerk een oecumenisch karakter en werd zij een centrum van brede protestantse activiteiten. Ook buiten de eredienst speelde de kerk een belangrijke rol: zij als bescheiden cultureel trefpunt voor concerten, lezingen, boekenmarkten en liefdadigheidsevenementen.

De Kievietkerk is daarmee meer dan een gebedshuis. Het is een levend monument dat traditie en gemeenschap in Wassenaar-Zuid waarborgt. Het gebouw belichaamt de visie van zijn ontwerpers en oprichters: een plaats van samenkomst, geloof en cultuur, stevig verankerd in de wijk.

Guido Wiersma

Het programma leest u op pagina 23 van deze krant.