Overweldigende belangstelling voor lezing van Kees Neisingh over Atlantikwall

De Atlantikwall, de tijdens de Tweede Wereldoorlog aangelegde Duitse verdedigingslinie langs de kust van West Europa, heeft veel sporen in en rond Wassenaar achtergelaten. Het is bekend dat de Atlantikwall in Den Haag 750, in Wassenaar 340 en in Katwijk 465 bouwwerken heeft omvat. Opmerkelijk, we weten vrijwel exact wat er gebouwd is, maar het is onbekend wat daar nog precies van over is. “Werk aan de winkel”, aldus de Wassenaarse specialist op het gebied van Duitse verdedigingswerken Kees Neisingh, vorige week woensdag tijdens een lezing in een stampvolle kerkzaal van de NPG.

Door Jos Knijnenburg

Het zijn turbulente tijden waarin Defensie vrijwel dagelijks in het nieuws is. De Amerikaanse president Trump heeft aangekondigd zijn handen van het Europese continent af te trekken, terwijl Europa zich afvraagt of het over voldoende militairen en materieel beschikt om een geloofwaardig tegenwicht te bieden aan mogelijke Russische agressie.

Burgemeester Leendert de Lange stipte tijdens zijn Nieuwjaarstoespraak in Raadhuis De Paauw voorzichtig de gevolgen voor Wassenaar van de komende NAVO-top in Den Haag aan. Hij verwees echter alleen naar het tijdelijke ongemak door afsluitingen van de N44. Ondertussen lijkt er een nieuwe wereldorde in de maak, met niet alleen een blik naar het westen, maar juist ook naar het oosten.

Voorafgaand aan de lezing van Kees Neisingh hield burgemeester De Lange een inleiding in een andere hoedanigheid. Hij sprak namens de Zuid-Hollandse erfgoedtafel Atlantikwall, waarin vrijwilligers, onderzoekers, musea en overheden samenwerken met als missie het behoud, de bescherming en soms ook de beleefbaarheid van dit erfgoed. In Wassenaar zijn bijvoorbeeld de vleermuisbunker bij de Slag en het bunkercomplex in Rijksdorp te bezoeken.

De bouwwerken van de Atlantikwall vormen ook voor toekomstige generaties een fysieke herinnering aan een periode zonder vrijheid. De Lange wees op het belang van de Atlantikwall voor bezinning. De bunkers en andere verdedigingswerken laten ons nadenken over het verleden, waarin dit alles door mensen is bedacht en zeer planmatig werd uitgevoerd.

Generaal-majoor buiten dienst Kees Neisingh (1944), co-auteur van het standaardwerk Wassenaar in de Tweede Wereldoorlog (1995), waarin hij uitvoerig schreef over ‘De Atlantikwall in Wassenaar’, heeft nadien veelvuldig over dit onderwerp gepubliceerd. Voor de ondersteuning van zijn verhaal had hij 70 soms unieke foto’s en kaarten meegebracht.

Als oud-militair schoenmaker hield Neisingh zich nadrukkelijk bij zijn leest. Hij ging niet in op de terugkeer van de Koude Oorlog, hoewel die ook stevige voetafdrukken in Wassenaar heeft achtergelaten, zoals het voormalig mobilisatiecomplex Maaldrift, de munitiebunkers in duingebied De Kom en de communicatiebunker tegenover Huize Ivicke aan de Rust- en Vreugdlaan. Dit zou een aparte lezing waard zijn, maar Neisingh beperkte zich tot de Atlantikwall.

Zoals het een kenner en historisch duider betaamt, betrof het een grondig betoog. Hij begon met een inleiding over de oorlogsdreiging vanaf eind jaren dertig, die zich lokaal manifesteerde met de bouw van civiele schuilkelders en uiteindelijk de Duitse inval in mei 1940.

De Duitse kustverdediging ontwikkelde zich in fasen. Pas in augustus 1942 ontstond het idee van een gesloten verdedigingslinie tegen aanvallen uit zee. Langs de kust van zes Europese landen werd volgens de strategie “voorkom dat de vijand aan land gaat” gewerkt. Het strand werd extra kwetsbaar gemaakt door hindernissen zoals mijnen.

Langs de kust tussen Noorwegen en Spanje verrezen planmatig talloze bunkercomplexen, met gestandaardiseerde ontwerpen en nauwkeurig berekende hoeveelheden bouwmateriaal. In Wassenaar leidde dit tot uitgestrekte bunkercomplexen in de duinen bij de Wassenaarse Slag, op de grens met Scheveningen en in Rijksdorp. In Clingendael en Oosterbeek verschenen kazematten, de megabunker van Seyss-Inquart en een tankgracht. Aan de noordgrens van de gemeente werden antitankmaatregelen genomen, zoals een betonnen muur en drakentanden in Berkheide.

Na de oorlog konden de Wassenaarders weer naar hun strand bij de Slag, al moesten zij rekening houden met niet-ontplofte mijnen. Tijdens de Watersnoodramp van 1953 verdwenen door de hevige storm enkele bunkers in zee, maar de Wassenaarse bunker die later bekend werd als ‘de Badmeester’ hield stand.

Neisingh sloot zijn lezing af met een verwijzing naar het belang van behoud, bescherming en beleefbaarheid van het herinneringslandschap dat door de Atlantikwall is gevormd. De vleermuisbunker, die toegankelijk is gemaakt, heeft inmiddels de status van gemeentelijk monument.

Meer informatie is te vinden op www.bunkersinwassenaar.nl  en www.bezoekatlantikwall.nl