Bekendste driekleur van Dodenherdenking tijdelijk maar tegelijkertijd onverwoestbaar

Tijdens Dodenherdenking hangt de Nederlandse driekleur traditiegetrouw halfstok. De bekendste driekleur van Nederland op 4 mei hangt niet aan een vlaggenstok, maar ligt op de grond. Het is dan ook geen doek, maar een zorgvuldig geconstrueerde weergave van de Nederlandse vlag op een bijzondere plek, die deel uitmaakt van het herdenkingsmonument op de Waalsdorpervlakte, het gebied in de Wassenaarse duinen die tijdens de Tweede Wereldoorlog diende als executieplaats voor honderden verzetsstrijders.

Door Jos Knijnenburg

De jaarlijkse Dodenherdenking op de Waalsdorpervlakte wordt voorbereid, georganiseerd en begeleid door de Vereniging Erepeloton Waalsdorp. De eerste herdenking hier vond plaats in 1946 en was via de radio te beluisteren. Sinds jaar en dag is op 4 mei rond 20.00 uur de herdenking en de Stille Tocht langs het monument live op tv via verschillende zenders voor iedereen te volgen. We schreven vorig jaar over de enorme technische en logistieke operatie, uitgevoerd volgens een strikt draaiboek, die dit allemaal mogelijk maakt. Al die techniek, van camera’s, kilometers kabel en een mobiele regiewagen is op televisie niets zichtbaar, waardoor juist de focus ligt op de essentie van de herdenking. Niet voor de aanwezigen, maar wel voor de kijkers te beleven zijn elk jaar maar weer nieuwe verhalen van mensen die op de één of andere wijze iets bijzonders hebben met hetgeen er hier in de duinen is gebeurd. Voorafgaand aan de Dodenherdenking was in een ander programma (Binnenstebuiten) een gesprek met zeventiger Vincent Gaal te zien. Gaal kwam al als jongen van een jaar of acht op de Waalsdorpervlakte en is oud-voorzitter van de Vereniging Erepeloton Waalsdorp. Zijn vader was niet alleen een verzetsstrijder, hij noemde zijn zoon naar vier kompanen uit het verzet, Vincent, Willem, Gerrit en Cornelis. Van Gaal nam de kijker in het programma mee naar een duinpan, ontoegankelijk voor publiek, op een steenworp afstand van het bekende monument. Daar staat het fusilladekruis. Het is de plek waar de allereerste groep verzetsstrijders, 15 leden van de verzetsgroep De Geuzen en 3 februaristakers, werden vermoord. Al in 1949 gaf de toenmalige minister van Oorlog toestemming voor het plaatsen van beplanting rondom het kruis, zodat de plek niet betreden zal worden. Een schril contrast de plaats waar de vier kruizen en het sobere stenen monument zich bevinden, het epicentrum. Daar hangt op 4 mei de vlag halfstok, maar wordt op 4 mei de vaderlandse driekleur ook op de grond zichtbaar gemaakt. Dat gebeurde van oudsher met behulp van bloeiende tulpen en hyacinten, die welwillend beschikbaar werden gesteld door een bloembollenkweker uit De Zilk. De politie was altijd bereid om ze met behulp van een soort overvalwagen te vervoeren. Per kleur waren er al snel 22 tot 25 manden nodig. Tot iemand opperde of het niet praktischer kon, door de vlag samen te stellen uit geverfde dennenappels. Die konden kant-en-klaar worden gekocht. Een grote stap voor de organiserende vrijwilligers, maar een kleine stap voor de miljoenen tv-kijkers. Op televisie is het verschil tussen bloeiende bollen en dennenappels immers nauwelijks te zien. Aanvankelijk nam de Vereniging Erepeloton Waalsdorp de dennenappels na de herdenking mee terug, waarbij onmiddellijk de vraag ontstond waar die dingen zouden moeten worden opgeslagen. “Dan vind je wel weer ergens een zolder”, zei Vincent Gaal ooit in een kranteninterview. De logistieke oplossing kwam uiteindelijk van het duinwaterbedrijf. In 2018 ontstond het idee om de vele bezoekers die de Waalsdorpervlakte de dag na de herdenking bezoeken, uit te nodigen om ter herinnering wat gekleurde dennenappels mee te nemen. Een gebaar dat van meet af aan op prijs werd gesteld.