Aangrijpende verhalen over getroffenen tijdens herdenking Holocaust

Op 27 januari jl. was het tachtig jaar geleden dat concentratie- en vernietigingskamp Auschwitz werd bevrijd. Over de hele wereld worden de slachtoffers herdacht. Ook in Wassenaar waar onder grote belangstelling maandag een indrukwekkende herdenking plaatsvond in het metaheerhuisje, een huis waar Joodse overledenen ritueel worden gereinigd volgens Joodse tradities, op de begraafplaats Persijnhof.

Door Loes Rietvelt

Na een welkomstwoord van Ton Beijersbergen, lid werkgroep Stolpersteine Wassenaar, werd het woord gegeven aan de burgemeester. Een speech waarin hij kort inging op de verruwing van de samenleving, maar ook mooi verwoordde hoe belangrijk het is dat de holocaust niet alleen nu, maar ook in de toekomst herdacht blijft worden. “Opdat wij niet vergeten”. Na deze toespraak werd door Jan Leuiken, voorzitter Stichting Instandhouding Joodse begraafplaats, een indrukwekkend verhaal verteld over Samuel Swaap, (1888-1971) een slachtoffer van deze donkere periode. Hij vertelde hoe deze veelgevraagde musicus en winnaar van prestigieuze prijzen in 1941 in opdracht van de nazi’s samen met zeven andere Joodse orkestleden afscheid nemen van het Residentie Orkest. Hij mocht alleen nog spelen voor Joods publiek. Twee jaar later werd hij gedeporteerd naar tussenkamp Westerbork. In september van datzelfde jaar moest hij vertrekken naar Theresienstadt en keerde in 1945 terug naar Nederland waar hij nog tot 1948 musiceerde. Samuel Swaap was de enige van zijn familie die de Holocaust had overleefd. Al zijn broers, zussen, nichten en neven waren omgebracht. Hij is op 84-jarige leeftijd overleden. Carla de Clopper, lid werkgroep Stolpersteine, vertelde het indringende verhaal over het leven van het gezin van Wolf van Leeuwen, conciërge en grafdelver van de Israëlitische begraafplaats. Aanvankelijk kwam het gezin wegens de werkzaamheden van vader Van Leeuwen niet op de deportatielijst. Het leven werd steeds troostelozer, er moest worden verhuisd, kinderen mochten alleen naar de Joodse school en de oudste zoon kon alleen werk vinden op de begraafplaats waar zijn vader werkte. Uiteindelijk werd het hele gezin, vader, moeder, drie kinderen en een inwonend nichtje, nadat het onderduikadres was verraden, toch op transport gesteld. Alleen de twee zussen kwamen terug. Een van hen overleed aan de gevolgen van de beruchte ‘verloren trein’ en ligt begraven tussen de vele graven op de begraafplaats waar haar vader grafdelver was, de andere zus is op 91-jarige leeftijd in Israel overleden. Er was een muzikale omlijsting van een klein strijkensemble van het Residentie Orkest, dat een stuk van Mendelssohn ten gehore bracht. Ook leerlingen van het Rijnlands Lyceum droegen bij aan de herdenking: Lisa Crooijmans las een gedicht van Remco Campert voor, en Robert Csontos vertelde hoe belangrijk het is dat de huidige jeugd in Nederland in alle vrijheid kan leven.

Aan het eind van de indrukwekkende bijeenkomst worden er gebeden opgezegd en kransen neergelegd bij het Joodse monument, een hardstenen gedenkzuil met Davidster en het opschrift: “ter blijvende nagedachtenis aan onze broeders en zusters die gedurende de Tweede Wereldoorlog door de Duitse terreur uit ons midden werden gerukt”. Dit herinnert ons eraan dat herdenken niet alleen een plicht is, maar ook een manier om te leren voor de toekomst.