Na eigen tunnel en strand blijkt een brug te ver voor ‘Soldaat’ Erik Hazelhoff Roelfzema

De definitieve naamgeving van de fietstunnel onder de Rijkstraatweg ter hoogte van den Deijl als Erik Hazelhoff Roelfzematunnel had al de nodige voeten in de aarde en in Scheveningen werd na ampele discussie een stuk strand naar de bekendste Engelandvaarder uit de Tweede Wereldoorlog vernoemd. Vorige week werd bekend dat de gemeente Amsterdam afziet van een voorstel om een brug in de hoofdstad te vernoemen naar de oud-Wassenaarder.

Door Jos Knijnenburg

Erik Hazelhoff Roelfzema (1917 - 2007) was één van de bekendste Nederlandse oorlogshelden. Zijn boek ‘Het hol van de ratelslang’ met zijn persoonlijke belevenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog werd na een heruitgave als ‘Soldaat van Oranje’ een bestseller. De gelijknamige verfilming met Rutger Hauer in de hoofdrol groeide uit tot een klassieker. De musical ‘Soldaat van Oranje’ draait met enige onderbrekingen inmiddels bijna 14 jaar in de Theaterhangaar op het voormalige vliegveld Valkenburg en heeft een recordaantal bezoekers getrokken. Al die successen nemen niet weg dat Erik Hazelhoff Roelfzema zowel tijdens zijn leven als na zijn overlijden herhaaldelijk onderwerp is geweest van controverses. 

Begin deze eeuw was er sprake van dat er een film ‘Soldaat van Oranje 2’ zou komen. De film zou over het naoorlogse leven van de verzetsheld moeten gaan, wanneer hij als medewerker van de verenigde Naties te maken krijgt met de Molukse onafhankelijkheidsstrijd. De Molukse acties die in de jaren zeventig in Drenthe plaatsvonden en die feitelijk werden ingeleid door de bezetting van de Indonesische residentie in Wassenaar in 1971, zouden in het verhaal de hoofdpersoon in de film met dat verleden confronteren. Het project Soldaat van Oranje 2, waarvoor opnieuw Rutger Hauer zou zijn benaderd voor de hoofdrol, kwam in de problemen toen geldschieters hun inleg terugeisten nadat er onenigheid ontstond tussen de financieringsmaatschappij en filmproducent Rob Houwer. 

Een internationale versie van de musical Soldaat van Oranje die als ‘Soldier of Orange’ in een nieuw te bouwen theater in Londen moeten gaan draaien, is om heel ander redenen nog altijd niet van de grond gekomen, wel is de productie op Valkenburg sinds afgelopen september inhoudelijk aangepakt om het verhaal eigentijdser te maken. Een fundamentele kwestie is altijd geweest dat er tijdens de Tweede Wereldoorlog behalve Erik Hazelhoff Roelfzema meer "Soldaten van Oranje” zijn geweest maar die na de oorlog aanmerkelijk minder aandacht kregen. Daarbij wordt vaak zijn Wassenaarse vriend en dokterszoon Chris Krediet genoemd, maar in het bijzonder Peter Tazelaar (1920 - 1993). Het verhaal gaat dat de mediaschuwe Tazelaar in 1977 weliswaar voor de koninklijke première van de film Soldaat van Oranje was uitgenodigd, maar bij het zien van alle drukte rond het theater besloot om rechtsomkeert te maken. 

Pas na zijn dood kreeg hij een biografie onder de titel ‘De Grote Tazelaar, Ridder en Rebel’ en kort daarop vervulde hij de hoofdrol in het tv-programma Andere Tijden. Precies tien jaar later zocht de achterneef van Tazelaar Pieter Sauer, de publiciteit om nog eens feilloos uit te doeken te doen hoe de beroemde filmscene waarin Erik Hazelhoff Roelfzema voor een levensgevaarlijke missie in Scheveningen wordt gedropt was verdraaid. In werkelijkheid keerde Erik terug naar Engeland en bleef Tazelaar als geheim agent aan wal. Waar Tazelaars familie sprak van "geschiedvervalsing” in het filmscript, gaf Hazelhoff Roelfzema later in interviews wel degelijk credits aan zijn makkers. "Ik was niet de enige Soldaat van Oranje” sprak hij vlak voor zijn overlijden. Toeval of niet, in december 2012 zou Wassenaar een ‘Fietstunnel Den Deijl’ krijgen, maar nadat alternatieven als de ‘Geesbert van Barneveldtunnel’ en de ‘Paul Julientunnel’ sneuvelden, kreeg het bouwwerk op 23 mei 2013 in aanwezigheid van weduwe Erik’s weduwe Karin de naam ‘Erik Hazelhoff Roelfzematunnel’. Dat kon dankzij een door de raad omarmd initiatiefvoorstel van Groen Links uit 2009 dat het mogelijk maakte om bijzondere plekken in Wassenaar zoals bruggen, rotondes en tunnels een aparte naam te geven. Zo werd de fietsbrug nabij de Roggewoning de ‘Mr. G.J. van Heuven Goedhartbrug’. 

Niet zo heel ver van de Hofstad waar al in 2002 een initiatief sneuvelde om de Soldaat van Oranje te eren met een eigen straatnaam vanwege de vele stappen die de verzetsheld ook daar heeft liggen. Het bleek te vroeg want Den Haag wilde mensen pas vernoemen in het straatbeeld als ze tenminste 10 jaar eerder waren overleden. Den Haag besloot later het stuk strand pal voor het Kurhaus naar de Soldaat te vernoemen. De onthulling vorige week dat een adviesorgaan voor de naamgeving van objecten in de openbare ruimte van Amsterdam al in 2021 besloot om af te zien van de naam Erik Hazelhoff Roelfzematunnel, omdat dit niet zou stroken met het plaatselijke diversiteitsbeleid. Een nieuwe reden voor een controverse rond de Soldaat van Oranje die we nog niet eerder meemaakten.