Duimen en mobieltjes omhoog als stokoude Gele Bus via tramtracé door Wassenaar toert

Heel veel Wassenaarders koesteren nog altijd warme herinneringen aan de interlokale HTM-lijn I2 (Den Haag - Leiden), beter bekend als de Gele Tram die tussen 1923 en 1961 door het dorp reed, zo bleek afgelopen zaterdag tijdens Open Monumentendag 2024. Met een (tweedaagse) tramtentoonstelling in de Graanschuur naast de molen en gratis rondritten in een 71 jaar oude kanariegele bus over een deel van het nog altijd zeer herkenbare tracé van de Gele Tram, vond het plaatselijke Comité Open Monumentendag een perfecte invulling van het landelijke thema ‘Routes, Netwerken en Verbindingen’.

Door Jos Knijnenburg

Op de tentoonstelling veel zwart-wit foto’s van de Gele Tram, een tafel met boeken, een trammodel vervaardigd met een 3D-printer, een map met veel HTM-correspondentie van een werknemer uit Wassenaar, maar ook enkele beeldschermen. Op twee daarvan waren beelden te zien uit het gigantische tramarchief van de inmiddels overleden tramcollectioneur Frits van Dam. Zoon Maarten, opgegroeid aan de Hogeweg in Zuid, heeft de unieke nalatenschap van zijn vader met een welhaast Zwitserse precisie gedigitaliseerd en een groot deel is te zien op de site tramarchief.nl. 

Niet op de site, maar zaterdag wel in De Graanschuur te zien, een schitterende film, grotendeels in kleur, (voor de kenners 16 mm) van de Gele Tram, rijdend van Leiden via Wassenaar naar de Turfmarkt in Den Haag. Een tijdsbeeld van Wassenaar, opgenomen in de zomer van 1961, enkele maanden voordat de tramlijn definitief uit de vaart werd genomen. Dat gebeurde overigens iets eerder dan vooraf aangekondigd omdat gevreesd werd dat souvenirjagers hun slag zouden slaan. 

De Gele Tram is na de opheffing in tal van boeken en artikelen rijk gedocumenteerd vastgelegd en de verhalen over het iconische vervoermiddel lijken alleen maar mooier te worden. De Gele Tram werd vervangen door een buslijn tussen de Residentie en de Sleutelstad, waarbij voor een groot deel de halteplaatsen van de tram in ere werden gehouden. Daarnaast vormen de keerlus van de tram (De Lus), de Weijermanstraat (vernoemd naar HTM-directeur Weijerman), de voormalige HTW-dienstwoningen in het wijkje Remise en fietspad Oude Trambaan nog altijd fysieke herinneringen in het straatbeeld aan het rijke tramverleden van Wassenaar. 

De organisatie van Open Monumentendag had graag een originele Gele Tram (waarvan slechts twee tramstellen de sloop overleefden) naar Wassenaar gehaald, maar helaas, de rails ontbreken. En dus was er een creatieve stand-in gevonden in de vorm van een kanariegele bus met 30 zitplaatsen waarmee zaterdag rondritten over een deel (Deijlerweg – Stoeplaan) van het originele tramtracé werd gereden en terug via de Rijksstraatweg. Zeg maar gerust, een aparte belevenis. Een bus met ouderwetse smijtdeuren. De chauffeur hield het kort en zakelijk: “De bus is uit 1953 en ik uit 1943”. Het vehikel had een vering die zelfs op glad asfalt de maaginhoud deed resoneren en een versnellingsbak die bij sommige schakelingen kermde als ware er sprake van openlijke geweldpleging. De remmen waren in elk geval op orde, want tijdens een noodstop waren we bijkans op de rug van de dame voor ons beland. 

Hoewel we de route vanuit bus 43 kunnen dromen, kende de Gele Bus zaterdag een bijzondere OV-dimensie. Onderweg zagen we mobieltjes en duimen omhoog gaan, ontwaarden we blijken van herkenning en begonnen mensen spontaan te zwaaien. Op de terugweg op de N44 voor de stoplichten bij de Rozenweg verbaasde blikken vanuit auto’s. Naast de Gele Tram erlebnis waren er zaterdag traditiegetrouw tal van monumenten vrij toegankelijk. Op weg naar het Brandweermuseum passeerden we een karavaan “rugzakjes” (originele Fiat 500-tjes) op de Raadhuislaan en op de Oost- Westroute de vertrouwde Tina Dag file. 

Op aangeven van wethouder Zoutendijk in DWK van vorige week bezochten we zaterdag het normaliter hermetisch afgesloten landgoed Zuidwijk van de Stichting Twickel en we bleken niet de enige. Misschien wel de mooiste plek in Wassenaar waar de geest van de founding fathers van het dorp, de Van Wassenaers, nog bijna voelbaar is. Het vrije uitzicht vanaf de zuidoostrand richting Voorschoten, geflankeerd door de Zuidwijkse molen en de spits van de Voorschotense Dorpskerk is nog altijd fenomenaal wijds. Open monumentendag, dat vorig jaar in Wassenaar een succesvolle doorstart maakte, was ook dit jaar top. Volgend jaar is het thema ‘Architectonisch erfgoed’, voor Wassenaar een inkopper.