Huize Ivicke “Van droomvilla tot hoofdpijndossier”

Door Anton Overklift Vaupel Klein

Aan de Rust en Vreugdlaan in Wassenaar, verscholen tussen oude bomen en statige lanen, staat een villa die symbool is geworden voor de strijd tussen erfgoedzorg, eigendomsrecht en bestuurlijke macht: Huize Ivicke. Wat ooit begon als een elegante buitenplaats voor de welgestelde elite, groeide uit tot een hoofdpijndossier vol verwaarlozing, krakers, juridische procedures en monumentenzorg.

Een buitenplaats met allure
Huize Ivicke werd in 1913 gebouwd in opdracht van A. F. J. van Hattum, een telg uit een welgestelde aannemersfamilie. De villa is ontworpen door architect G.J. van der Mark in de Neo-Lodewijk XVI-stijl, en vormt een bijna exacte kopie van het Deense jachtslot Eremitageslottet in Jaegersborg Dyrehave, nabij Kopenhagen. Het rijksmonument ligt aan de Rust en Vreugdlaan 2, vlak bij de Rijksstraatweg (N44). Het pand, de toegangspoort, het park en zelfs het houten speelhuisje “Stugan” behoren tot het beschermde ensemble. De villa heeft een karakteristiek mansardedak met leien, rijk gedetailleerd pleisterwerk en sierlijke houten kozijnen. Rondom strekt zich een formele tuin uit, omzoomd door een parkachtige aanleg met zichtlijnen richting de oprijlaan en de Rijksstraatweg.

Van woonhuis tot verwaarloosd bezit
Tot in de jaren tachtig werd Huize Ivicke bewoond als particuliere villa. Daarna kende het pand uiteenlopende bestemmingen, waaronder een periode als kantoorruimte. In 2000 kwam het in handen van Ronnie van de Putte, een vastgoedmagnaat die inmiddels landelijke bekendheid verwierf als de “krottenkoning” van Nederland. Van de Putte staat erom bekend dat hij tientallen monumentale panden bezit die hij nauwelijks onderhoudt, waardoor ze in verval raken. Ook Huize Ivicke ontkwam niet aan dat lot: jarenlang gebeurde er niets, en de villa takelde snel af.

De krakers van Ivicke
In de zomer van 2018 besloten een groep krakers het heft in eigen hand te nemen. Volgens hen moest er iets gebeuren om het monument te redden van definitief verval. Ze maakten de woning wind- en waterdicht, repareerden houtwerk, dekten kapotte ramen af en ruimden het terrein op. Hoewel de gemeente Wassenaar de inzet van de krakers erkende, was de bewoning in strijd met het bestemmingsplan. Er volgde een last onder bestuursdwang om de illegale bewoning te beëindigen. De actie van de krakers kreeg brede media-aandacht en zette het gemeentebestuur, maar vooral de eigenaar, onder druk om eindelijk verantwoordelijkheid te nemen.

De ‘Krottenkoning’ en zijn nalatigheid
Ronnie van de Putte, in de pers steevast de “Krottenkoning” genoemd, bezit een reeks monumenten door het hele land die in vergelijkbare staat verkeren. In Wassenaar beweerde hij plannen te hebben om Huize Ivicke als kantoorruimtete gebruiken, maar concrete stappen bleven uit. Ondertussen brokkelde het stucwerk af, scheuren groeiden in de gevels en het dak lekte. De gemeente Wassenaar probeerde jarenlang in overleg te blijven met de eigenaar, maar zonder resultaat. Toen er nog steeds niets gebeurde, greep de gemeente in.

Herstel onder dwang
In november 2019 legde de gemeente Wassenaar een last onder bestuursdwang op: als de eigenaar het pand niet zou herstellen, zou de gemeente dat zelf doen op zijn kosten. Toen Van de Putte wederom in gebreke bleef, liet de gemeente in 2020–2021 eigenhandig instandhoudingswerkzaamheden uitvoeren. De focus lag op het wind- en waterdicht maken van het pand: herstel van kozijnen, dakkapellen, houtrot en pleisterwerk, en het verwijderen van schimmel. De provincie Zuid-Holland droeg bij via een subsidieregeling voor monumentenherstel, onder de voorwaarde dat de kosten uiteindelijk op de eigenaar zouden worden verhaald.

Juridische strijd en rechterlijke uitspraken
De juridische strijd rond Ivicke sleepte zich jaren voort. In december 2021besliste de rechter dat de krakers moesten vertrekken; het eigendomsrecht van Van de Putte woog zwaarder dan hun belang om het pand te behouden. In 2022 verlieten de laatste bewoners het pand. De belangrijkste uitspraak volgde op 2 april 2025, toen de Raad van State oordeelde dat de gemeente Wassenaar in haar recht stond. De herstelmaatregelen waren gerechtvaardigd, de bouwstop rechtmatig, en de kosten mochten volledig op de eigenaar worden verhaald. Daarmee werd een belangrijk precedent gezet voor de bescherming van verwaarloosde monumenten in Nederland.

Opnieuw gekraakt
Op 4 oktober 2025 werd Huize Ivicke opnieuw gekraakt. De krakersactie duurde slechts een paar uur. De politie zette de Mobiele Eenheid in. Drieëndertig krakers werden aangehouden en in bussen afgevoerd. Er is door deze kraakactie en de daaropvolgende ontruiming wel weer aanzienlijke schade ontstaan.

Architectonisch erfgoed met zorgplicht
Huize Ivicke is niet zomaar een huis; het is een voorbeeld van de architectonische grandeur uit het begin van de twintigste eeuw. De Neo-Lodewijk XVI-stijl uit zich in symmetrie, ornamentiek en verfijnde details. Het mansardedak met leien en de witte gevels geven het gebouw een bijna sprookjesachtige uitstraling. Bijzonder is ook het bijgebouw Stugan, een houten speelhuisje in Scandinavische stijl met glas-in-loodramen en sierlijke luiken een zeldzaam stukje volksarchitectuur binnen een verder klassiek ensemble. De ligging binnen het historische landschap van Backershagen versterkt het monumentale karakter: de villa vormt een schakel tussen Wassenaarse buitenplaatsen uit de zeventiende eeuw en de modernere landgoederen van de twintigste eeuw.

Toekomst tussen hoop en onzekerheid
Dankzij de ingrepen van de gemeente verkeert Huize Ivicke inmiddels niet langer in directe instortingsgevaar. Het verder verval is gestopt, maar het gebouw is verre van hersteld. Er zijn nog geen definitieve plannen voor de toekomst. Varianten die worden overwogen, lopen uiteen van kantoorfunctie tot woonbestemming of een culturele invulling. Voor sommige van die opties zou een wijziging van het bestemmingsplan nodig zijn. De gemeente probeert ondertussen de ruim één miljoen euro aan gemaakte kosten te verhalen op de eigenaar. Zolang de juridische en financiële kwesties niet zijn opgelost, blijft de toekomst van Huize Ivicke onzeker. Wat wel vaststaat: de geschiedenis van Ivicke is niet alleen die van een huis, maar van een strijd om verantwoordelijkheid tussen overheid, eigenaar en erfgoedliefhebbers. Of de villa ooit weer haar oude allure terugkrijgt, zal afhangen van de bereidheid om die verantwoordelijkheid eindelijk serieus te nemen.