Kasteel Oud-Wassenaar: vergane glorie of prachtig monument?

Onlangs waren wij bij Kasteel Oud-Wassenaar, gelegen in het park  Oud Wassenaar. Een prachtig voorbeeld van Neo-renaissance-architectuur met trapgevels, torens en verfijnde detaillering. 

Door Anton Overklift Vaupel Klein

Geschiedenis en architectuur 
Het huidige kasteel werd gebouwd tussen 1876 en 1879, in opdracht van Cornelis Jan van der Oudermeulen. Het ontwerp is van architect Constantijn Muysken, die een groot landhuis creëerde in Delftse neorenaissancestijl, compleet met zijvleugels, trapgevels en torens. Tegelijkertijd liet men tuinen aanleggen in landschapsstijl, mogelijk op basis van ontwerpen van tuinarchitect C.E.A. Petzold.

Voorzieningen en bijgebouwen
Bij de bouw werden hoogwaardige materialen en de beste ambachtslieden ingezet. Voor die tijd moderne technieken zoals warmwaterleidingen, centrale verwarming en zelfs een eigen elektriciteitscentrale werden toegepast. Naast het kasteel ontwierp Muysken ook de tuinmanswoning, stallen, koetshuis en koetsierswoning.

Plaats in erfgoed
Het kasteel is opgenomen als rijksmonument met hoge cultuurhistorische en stedenbouwkundige waarde. Het is een uitzonderlijk gaaf voorbeeld van Neo-Renaissance-architectuur en vormt een belangrijk onderdeel van de landgoederenzone van Wassenaar.

Bewogen geschiedenis
Vanaf circa 1910 werd het kasteel gebruikt als hotel-restaurant. In de Tweede Wereldoorlog bood het onderdak aan Duitse officieren.

Internationale betekenis
In 1952 vonden er op het terrein onderhandelingen plaats tussen Israël, de Verenigde Staten en Duitsland die leidden tot de zogenaamde Wiedergutmachungen herstelbetalingen na de oorlog.

Beroemde gasten
In de 20e eeuw ontving het kasteel tal van internationale prominenten, waaronder Winston Churchill, Paul-Henri Spaak, veldmaarschalk Montgomery, kroonprins Akihito van Japan, president Tubman van Liberia, premier Nehroe van India, koning Boudewijn van België en filmster Clark Gable. In 1967 vond er het huwelijksfeest plaats van prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven.

Latere ontwikkelingen
In de jaren 70 is de hotelvleugel gesloopt en vervangen door appartementen. Momenteel zijn er zo’n 60 appartementen in het park, dat overigens niet openbaar toegankelijk is.

Decor in oorlogsfilm
In 2015 was het kasteel nog het decor van een Tweede Wereldoorlogsfilm.

Ooievaarsnest
Ieder jaar nestelt er een ooievaarspaar op het dak van het kasteel.  

Recente ontwikkelingen en toekomst
Het kasteel heeft te kampen gehad met achterstallig onderhoud en bestuurlijke problemen. Er was zelfs sprake van onrust binnen de beheerstructuren, wat uiteindelijk leidde tot rechterlijke ingrepen.

Beheer en herstel
In 2025 nam Stichting Monumentenbezit tijdelijk het beheer over om verder verval te voorkomen. Het gebouw wordt wind- en waterdicht gemaakt, beveiligd tegen kraak en voorzien van veiligheidsmaatregelen.

Steun van gemeente en provincie
De gemeente Wassenaar heeft € 75.000 beschikbaar gesteld voor noodzakelijke herstelmaatregelen, met ondersteuning van de provincie Zuid-Holland. Deze bijdrage wordt terugbetaald als Stichting Monumentenbezit het kasteel in eigendom krijgt; anders springt de in liquidatie zijnde Monumentenstichting eventueel bij.

Toekomstvisie en participatie
Er wordt gewerkt aan een nieuw bestemmingsplan en financieringsstrategie, in samenwerking met gemeente, provincie en lokale belanghebbenden. Er zijn reeds participatiebijeenkomsten gehouden; een derde staat gepland na de zomer van 2025.

Meer informatie: kasteeloudwassenaar@monumentenbezit.nl