‘Spion in smoking’ omvat levensverhaal van figurant op iconische vrijheidsfoto

De foto uit 1945 van koningin Wilhelmina en prinses Juliana die in het bevrijde Gilze-Rijen vanuit een Dakota voet op Nederlandse bodem hebben gezet, leverde een iconisch beeld op dat de afgelopen 80 jaar veelvuldig als visuele metafoor voor de bevrijding van Nederland is gebruikt. Links achter de koningin is deels de Wassenaarse wereldburger Erik Hazelhoff Roelfzema {later bekend als de ‘Soldaat van Oranje’) zichtbaar en rechts (met baret) Peter Tazelaar, beiden in hun rol van adjudant van Wilhelmina. In elke voorstelling van de musical ‘Soldaat van Oranje’ is te zien hoe koningin Wilhelmina destijds uit de Dakota stapte. Het verhaal van adjudant Hazelhoff Roelfzema is bekend, dat van zijn collega en vriend Peter Tazelaar een stuk minder. Het op 24 april jl. verschenen boek ‘Spion in smoking’ van Victor Laurentius moet daar verandering in aanbrengen.

Door Jos Knijnenburg

Engelandvaarder Peter Tazelaar (1920 – 1993) verrichtte tijdens de Tweede Wereldoorlog heldenwerk als geheim agent. Net als Erik Hazelhoff Roelfzema werd hij daarvoor onderscheiden met de Militaire Willemsorde. Toch werd hij na de oorlog nooit bewierookt als ‘Soldaat van Oranje’. In eerdere publicaties werd Tazelaar steevast de ‘vergeten Soldaat van Oranje’ genoemd. Toen zijn dossier in het Nationaal Archief ruim 5 jaar geleden openbaar werd, stuurden familieleden een brief naar NRC Handelsblad om hun verhaal te doen. Zij vonden het onterecht dat Peter Tazelaar in de film en musical ‘Soldaat van Oranje’ een bijrol speelde in de schaduw van Erik Hazelhoff Roelfzema. Wereldberoemd werd de scène waarin beiden met een Britse motortorpedoboot worden gedropt voor de kust van Scheveningen. Naar verluid inspireerde die actie James Bondschrijver Ian Fleming tot de openingsscène van de film Goldfinger (1964). Sean Connory, voorzien van een dry suit waaronder hij uitgaanskleding droeg, speelde echter niet de rol van Erik Hazelhoff Roelfzema. In werkelijkheid keerde die immers terug naar Engeland en bleef Peter aan wal voor een levensgevaarlijke missie als geheim agent. Erik Hazelhoff Roelfzema zei ooit over zijn kameraad: “Peter kende geen angst, gevaar gaf hem vleugels”. In de ogen van zijn familie was Peter Tazelaar niet de ‘vergeten’, maar de ‘echte’ Soldaat van Oranje. “Hazelhoff Roelfzema heeft commercieel uitgebuit wat Tazelaar heeft gedaan”, tekende het AD in 2020 op. Toch is de bijzondere rol die Peter Tazelaar in het verhaal ‘Soldaat van Oranje’ speelde al eerder nadrukkelijk belicht. Er was al een boek waarin hij als “ridder en rebel” werd getypeerd. In 2010 stond Tazelaar centraal in een aflevering van het NTR tv-programma ‘Andere Tijden’. Daaruit kwam het beeld naar voren van een man die na de oorlog moeilijk kon aarden, maar ook een zucht had naar avontuur en zelfs voor de Amerikaanse inlichtingendienst CIA zou hebben gewerkt. De man die tijdens de Tweede Wereldoorlog in de strijd tegen de Nazi’s nergens bang voor leek te zijn, had in het dagelijks leven moeite om in het gareel te blijven. Hij ontwikkelde een drankprobleem en had een hectisch huwelijksleven. Vier keer trouwde hij en hij kreeg twee kinderen, Eva en Peter. Dochter Eva Taylor-Tazelaar leert haar moeder Sabine Tazelaar-Zuur en vader Peter, die elkaar in het verzet hadden ontmoet, van een andere kant kennen als ze na de dood van haar moeder ontdekt dat die na de oorlog dozen vol brieven, foto’s en andere documenten heeft bewaard. Het levert het boek ‘Sabines oorlog’ op. Voor de vorige week verschenen biografie ‘Spion in smoking’ kon schrijver en historicus Vincent Laurentius beschikken over niet eerder gebruikt bronnenmateriaal uit binnen- en buitenland. Het levert een intrigerend beeld op van een verzetsman wiens naoorlogse leven wordt getypeerd als een schelmenroman en niet zo hele goeie. In de film ‘Soldaat van Oranje’ is de fictieve personage Guus LeJeune, gespeeld door Jeroen Krabbé, gebaseerd op meerdere historische figuren, waaronder de Wassenaarse dokterszoon Chris Krediet en Peter Tazelaar. Tazelaar belandde aan het einde van zijn leven in het Friese Hindeloopen. Wars van media-aandacht, schijnwerpers en ander uiterlijk vertoon leidt hij er een betrekkelijk anoniem leven. Twintig jaar na zijn dood wordt er in 2013 in Hindeloopen een bronzen beeldje van hem geplaatst en op een bijbehorende tekstplaat krijgt hij alsnog een typering die hem volgens velen toekomst: ‘Soldaat van Oranje’