Expositie Alicja Kwade in Museum Voorlinden 9 maart - 9 juni 2024

De Pools-Duitse kunstenares Alicja Kwade legt de betekenis uit van de naam van haar tentoonstelling: ‘De Noodzakelijkheid der Dingen’, tijdens een door haar verzorgde rondleiding bij Museum Voorlinden. Dingen zijn volgens haar niet slechts fysieke objecten maar ook ideeën en opvattingen. Voor de kunstenares is het doel van wat we doen in en met ons leven te leren over dingen om ons heen. En dat gaat dus ook over politieke systemen en gender bijvoorbeeld en verder alles wat we met onze geboorte hebben meegekregen. “We moeten dit accepteren om onderdeel van de maatschappij te kunnen zijn. Ik ben mijzelf hierover vragen gaan stellen om ze beter te kunnen begrijpen.”

Door Michel Porro

Kwade vervolgt met de observatie dat we in een interessante tijd leven omdat fysieke dingen lijken te verdwijnen. Ze worden vervangen door informatie. “Als kunstenaar heb ik de mooie vrijheid dat ik niemand verantwoording hoef af te leggen. Ik kan gewoon in alle richtingen nadenken over wat ik geloof en waarvan ik overtuigd ben. Maar het allermooiste is dat ik niets hoef te bewijzen. Ik mag gewoon kijken.”

Buiten, bij het werk genaamd MatterMotion | Paraposition vertelt Kwade dat ze wil laten zien waar haar inspiratie vandaan komt. Dat we op een rotsblok zitten en met ongelofelijke snelheid door de ruimte suizen, en tegelijk gevangen zitten in structuren en systemen van de samenleving.

Kwade zegt geen speciale boodschap te hebben of de bezoeker iets te willen leren. “Ik ben blij als mensen een beetje onzeker worden over zichzelf en over dingen om hen heen. Dat ze vragen gaan stellen bij hun eigen vermeende zekerheden in hun leven. Een ding is zeker, niets is zeker.”

Wandelend door de zonovergoten en prachtige tuin zegt ze groot fan te zijn van Houdini en ze houdt van magiërs in het algemeen. “Zij gebruiken de beperkingen van onze zintuigen, waardoor we net niet zien wat ze doen waarop de magie ontstaat. Zij maken gebruik van dat wat wij niet hebben. Houdini’s mooie verhaal is een inspiratie voor mij.”

Verderop staat Kwade bij een grote kei die in een van brons gemaakte stoel geperst lijkt te zijn nadat deze van boven is komen vallen. “Stenen zijn voor ons makkelijk te lezen, ze spelen een grote rol in onze culturen en religies zelfs. Overal duiken ze op en ze zijn een drager van ideeën, rijkdom en status en ze staan voor veel andere dingen. De steen staat ook voor gewicht dat je op je schouders meedraagt, maar is ook bedoeld om de kijker te vermaken en te laten lachen.”

Kwade leidt ons naar binnen waar we in een zee van lichtheid de zalen betreden omdat alle vloeren wit zijn. Zij vindt het geweldig dat Voorlinden haar een extra dimensie heeft gegeven voor het laten zien van haar werk, namelijk de vloer; “het geeft me de mogelijkheid om de vloer naast de wanden en plafonds mee te kunnen laten spelen in het vertellen van mijn verhaal”.

We staan stil in een ruimte met tientallen klokgewichten die de kunstenares van over de hele wereld heeft verzameld. Het serene woud van kettingen en gewichten heet ‘Doorbraak door zwakte’ en de bezoeker wordt auditief geprikkeld door het wegtikken van de seconden hoorbaar vanuit een luidspreker. We worden eraan herinnerd dat tijd geen beweging is maar een delicaat evenwicht van verschillende krachten in stilstand. Ze refereert aan Einstein en neemt waar dat tijd relatief is en afhankelijk van de zwaartekracht.

Een volgende installatie, ‘Indien Nodig, de Werkelijkheid’ is een indrukwekkende uiting van Kwade’s observatie dat de maatschappij van dingen naar informatie beweegt. Precies 259.025 vellen papier heeft zij gebruikt om haar volledige DNA-code uit te printen en ruim 4.000 ervan zijn opgehangen op de wanden van de zaal. “We lijken als mensen zo veel op elkaar dat we voor 99,9 procent dezelfde genetische code hebben en maar 0,01 procent verschillen. We denken dat we allemaal compleet anders zijn wat niet zo is. Om dit te laten zien heb ik mijn code uit laten printen. Ik zie deze installatie dus ook gewoon als een zelfportret, maar dan met informatie. Dit is het meest gedetailleerde zelfportret dat ik kan maken van mijzelf. Daar waar ik uniek ben heb ik de letters vetgedrukt, die 0,01 procent dus. En dit geldt voor iedereen”. Elke bezoeker is uitgenodigd een klein stukje van haar, namelijk een vel, mee te nemen. Ze noemt het een experiment met informatie.

Ook de volgende zalen zijn een haast adembenemende uitnodiging de realiteit verder te onderzoeken en liefst in twijfel te trekken. Kwade helpt ons met beter kijken naar wat we denken wat waar is. Het lijkt alsof zij ons een beetje mee wil geven hoe we de magie van haar grote held Houdini beter kunnen snappen. Onze zintuigen zijn niet geoptimaliseerd daarvoor, en deze tentoonstelling helpt ons die stap wél te kunnen maken.

Balans, zwaartekracht en gewicht zijn belangrijke pijlers voor al Kwade’s werk. Stenen spelen een grote rol vanwege hun symbolische rol en de manier waarop zij verwerkt kunnen worden op een manier die de kijker op het verkeerde been kunnen zetten. Een enorme kei bijvoorbeeld, geperst in een schommelstoel, is geen alledaags gezicht en dat is nu juist de bedoeling.

Elke ruimte draagt een eigen thema uit en de kijker raakt met gemak gefascineerd en verbonden met de boodschap van de visionaire kunstenares. Het vreemde is dat de tijd stil lijkt te staan tijdens de route terwijl alles ons herinnert aan het verstrijken ervan. Museum Voorlinden heeft samen met de in Berlijn woonachtige kunstenares van wereldfaam deze zinnenprikkelende en vooral inspirerende toonstelling naar Wassenaar weten te halen. Na het zien ervan kijk je nooit meer hetzelfde naar alledaagse dingen. Foto: Michel Porro.