Onderzoek oorlogsexplosieven Valkenhorst aanvulling op verwachtingskaart Wassenaar
Het uitgebreide dossier van de vergunningsaanvraag voor de bouw van een fabriek van de Amerikaanse farmaceut Eli Lilly (zie elders in deze krant) omvat ook een lijving rapport (uit 2021) van T&A Survey naar niet ontplofte explosieven uit de Tweede Wereldoorlog op de Projeclocatie ‘Valkenburg’, tegenwoordig bekend als de toekomstige wijk ‘Valkenhorst’. Het Katwijkse gebied de Zijlhoek, waar de fabriek wordt gebouwd, maakt weliswaar geen deel uit van Valkenhorst, maar was tijdens de Tweede Wereldoorlog net als de tegenwoordige Noordrand in Wassenaar, geografisch onderdeel van het strijdtoneel van de slag om het vliegveld Valkenburg.
Door Jos Knijnenburg
Dat de oorlogshandelingen op en rondom het voormalige vliegveld Valkenburg nog altijd veel mensen aanspreekt, blijkt wel uit de nieuwe serie fietstochten over dat thema, die het Bezoekerscentrum Vliegveld Valkenburg deze zomer organiseert. Ze zijn inmiddels allemaal volgeboekt. Enkel jaren terug is een fietsroute om het oude vliegveld uitgezet die de berijders door Wassenaar, Katwijk, het oude dorp Valkenburg en een klein stukje van Leiden voert. Onderweg staan informatiepanelen met teksten en foto’s. Die vertellen niet alleen verhalen in woord en beeld over de oorlogshandelingen die zich hier hebben afgespeeld, maar wijzen ook nadrukkelijk op de vele fysiek zichtbare sporen die op tal van plaatsen nog te zien zijn en grotendeels ook behouden zullen blijven.
Het informatiepaneel op bijgaandede foto staat op de T-kruising van de Zijlwatering en de Tankval, die tijdens de oorlog werd uitgegraven. Daar pal naast ligt een bos dat over enkele jaren vanuit Wassenaar een perfecte visuele afscherming van de bouwactiviteiten voor het nieuwe Valkenhorst vormt. De bomen camoufleren een zeer gaaf bewaard uitgebreid stelsel van bunkers uit de Tweede Wereldoorlog, zoals enkele jaren geleden werd getoond in een regionale tv-serie over het vliegveld in oorlogstijd.
In november 2022 verscheen een zeer uitgebreide (388 pagina’s) tellende update van de verwachtingskaart voor nog niet-ontplofte explosieven uit de Tweede Wereldoorlog in de gemeente Wassenaar, opgesteld door Riel Explosive Advice & Services BV (REAS). De onderzoekers maakten daarbij dankbaar gebruik van de enorme hoeveelheid informatie die de Stichting Wassenaar ’40-’45 tussen 1990 en 1995 verzamelde en gebruikte voor het vuistdikke standaardwerk ‘Wassenaar in de Tweede Wereldoorlog’. Zowel in het rapport van REAS als in het boek veel aandacht voor de oorlogshandelingen rondom vliegeld Valkenburg die zich voor een niet onbelangrijk deel afspeelden in wat we nu de Noordrand noemen.
Het rapport van REAS is niet specifiek bedoeld voor een bepaald bouwproject in Wassenaar, het vormt een integrale verwachtingskaart voor het hele grondgebied van de gemeente. Het 271 pagina's omvattende rapport T&A Survey, dat zich specifiek richt op onderzoek naar niet-ontploft explosief materieel op de voor een beperkt deel in Wassenaar gelegen Projectlocatie ‘Valkenburg', is duidelijk geschreven met het oog op de ontwikkeling van de nieuwe woonwijk, recreatieve voorzieningen en bedrijfslocaties waarvoor massaal de schop in de grond wordt gestoken. Een duidelijk pragmatisch doel dus.
Zowel REAS als T&A Survey hebben voor hun onderzoek een indrukwekkende hoeveelheid bronnen geraadpleegd en maken uitgebreid gebruik van oude luchtfoto’s om het geheel te illusteren. Hoewel de onderzoeksgebieden elkaar deels overlappen, zijn het geheel verschillende rapporten. Zo maken de onderzoekers van T&A Survey gebruik van geheel andere en veelal zeer gedetailleerde visuals om de resultaten van hun onderzoeksresultaten te laten zien. Ze tonen zich buitengewoon kritisch over veel bronnen uit archieven. Zoals Engelse en Duitse informatie over bombardementen waarbij kwalificaties als “notoir onbetrouwbaar” en “sterk overdreven” vallen. De kwaliteit van onderzoeksbronnen op internet krijgt de kwalificatie “zeer sterk wisselend”. Op de site mei1940.nl is overigens een schat aan informatie te vinden over de oorlogshandelingen in en rond Wassenaar.
Het rapport van REAS met de verwachtingskaart voor niet-ontplofte explosieven in de gemeente Wassenaar is via de gemeentelijke site wassenaar.nl voor iedereen in te zien. Dankzij de vergunningsaanvraag voor de miljarden investering van Eli Lilly in de Katwijkse Zijlhoek die gisteravond voor het eerst door de Katwijkse raad werd besproken, is met een beetje navigeren op de bestuurspagina's van de gemeentelijke site katwijk.nl ook het rapport van T&A Survey integraal te lezen. Een letterlijk en figuurlijk historische bijvangst bij een belangrijke toekomstige ontwikkeling in de regio, voor geïnteresseerden in hetgeen er tijdens de Tweede Wereldoorlog in en rond Wassenaar Noord heeft afgespeeld.