Jan van der Plas 'Portret van een sfeermaker'
Met het overlijden van Jan van der Plas, afgelopen zondag 3 mei, heeft Wassenaar een markante persoonlijkheid verloren. Een onvermoeibare kracht die niet alleen als fotograaf en ondernemer een onuitwisbare indruk achterlaat, maar ook op het persoonlijke vlak een uniek, alom geliefd karakter bleek te zijn. Zijn zoon Nico schetst een portret.
Voor veel mensen zal Fotostudio van der Plas een begrip zijn, voor mij is het een fundament. Toen ik werd geboren waren mijn ouders net een paar jaar bezig met de winkel, gedreven door mijn vaders energie en fotografisch talent en mijn moeders rust en overzicht. Voor het gemak werd ik achterin de winkel in de box gezet. Wanneer ik geluid maakte, zo zei mijn vader altijd grappend, gooide hij snel een biscuitje erin, dan konden ze weer verder.
Het was, kortom, de rode draad in ons gezin. In de jaren daarop maakte pa enorme stappen; met name in de jaren 80 en 90 leek niets hem te stoppen. De winkel in de Langstraat werd uitgebouwd, er werd een extra pand in het Tuinpad betrokken voor groter printwerk, hij liet zelfs een grote studio bouwen aan het Pastoriepad om hier professioneel reclamewerk te kunnen maken.
Ondertussen bleef hij de meest uiteenlopende klussen doen. Honderden, zo niet duizenden huwelijken en familieportretten zijn door hem vastgelegd, maar ook klussen voor de gemeente (tot een paar jaar geleden was hij dé fotograaf van de lintjes uitreiking), het Internationaal Gerechtshof, of grote bedrijven uit heel het land. En het mooie was, wie hij ook voor de lens kreeg, ze genoten allemaal van zijn sfeermakerij.
Toen ik nog weleens in de winkel hielp, hoorde ik mijn vader bezig met een familie. De gekste toeren haalde hij uit, met beestjes, rare geluiden en gekke mopjes, waar ik als toenmalige tiener van ineenkromp. Maar uiteindelijk had hij wel de mooiste foto’s van die mensen, breeduit lachend met oprechte pretoogjes. Dát is waar hij het voor deed; hij gaf iets van zichzelf, zonder gêne, om er het beste uit te krijgen. En of dit nou een bruidspaar was of het 1e van Ajax, hij kreeg ze wel aan het lachen.
Wat ik persoonlijk het mooist vindt; thuis was hij net zo. Mijn broer en ik waren er weliswaar aan gewend dat papa elke avond na het achtuurjournaal terug naar de zaak ging, we hebben hem nooit gemist. Hij was er om boekjes voor te lezen, om te spelen, was zó enthousiast over zijn gezin dat onze hele jeugd is gefotografeerd, elk jaar trouw door onze moeder in een album verwerkt.
En hij was aan de lopende band aan het klussen. Officieel opgeleid als timmerman heeft hij vele kastjes, keukens, vloeren en panden onder handen genomen. Daar genoot hij van; hij wilde (ver)bouwen, kwam langs in mijn studentenwoning om de badkamer of wat dan ook te repareren, wilde gewoon zoveel mogelijk doen op een dag, zodat hij er 's avonds tevreden op kon terugkijken.
“Wat kan een mens toch een plezier hebben”, verzuchtte hij weleens, of iets in die trant. Dan leek hij bijna verbaasd over de mooie momenten die in een leven voorbij kunnen komen, hij greep ze elke keer met beide handen aan, om er maar geen seconde van te verliezen. Elk sfeertje voelde hij feilloos aan, elke grap of opmerking werd met een gewillige schaterlach ontvangen. Dan hoorde je een paar dagen later dat hij nog steeds zat te grinniken om die ene kwinkslag.
Dit optimisme, gepaard met een ongelofelijk doorzettingsvermogen, heeft hem ver gebracht. Maar speelde hem uiteindelijk ook parten toen onze moeder ziek werd, en als gevolg van hersenschade steeds slechter werd. Pa werd mantelzorger, tussendoor nog wel foto’s makend, maar was liever thuis. Want zoals hij wel vaker had gezegd, de zaak was leuk, maar zonder Beppie hoefde het allemaal niet, dan kapte hij er het liefst gewoon mee.
En zo zorgde hij jarenlang voor haar, wilde alles zelf doen, en ging zodoende zelf ook achteruit. Maar ondertussen keihard blijven lachen om elke grap, nog steeds intens tevreden met het leven zolang zijn Beppie maar naast hem zat. Toen zij vorig jaar april overleed was het voor hem ook wel klaar.
De vele foto’s die hij vroeger had gemaakt, zo verzuchtte hij, deden hem soms pijn. Al die gouden jaren, hij voelde vooral een intense drang om dáár weer te zijn. Het is een nostalgie waar iedereen weleens last van heeft, maar in mijn vaders geval speelde zijn enthousiasme en drang om alles vast te leggen hem extra parten - de fotograaf bedolven onder zijn eigen herinneringen.
Maar wat hebben we genoten, van alles wat hij deed. De tomeloze energie, het lachen om alles, het absorberen van elk moment en sfeertje, daar heeft Jan van der Plas wat mij betreft een extra dimensie aan toegevoegd.
Nico van der Plas
