Achter oorlogsmonument ‘Voor hen die vielen' ligt volgens boek gedenksteen ‘Voor hem die viel'
Het boek ‘De Soldaat van Oranje ontmaskerd’ van forensisch onderzoeker Petra Alkema, die bij de Amsterdamse recherche werkte als technisch rechercheur en tactisch analist, heeft nogal wat teweeggebracht. Alkema reconstrueert in haar boek het leven en handelen van Erik Hazelhoff Roelfzema (1917 - 2007) op basis van uitgebreid archiefonderzoek en veel niet eerder gepubliceerde bronnen. De analyse van Alkema levert zoals op de achterzijde van haar boek voorzichtig wordt geformuleerd, “een aanzienlijk complexer en minder eenduidig beeld op dan het bekende heldenverhaal”.
Door Jos Knijnenburg
Dat verhaal is niet alleen door de zelfbenoemde ‘Soldaat van Oranje’ in boekvorm vertelt, maar ook gevisualiseerd in de film ‘Soldaat van Oanje’ en de gelijknamige musical die nog tot juli is te zien in de Theaterhangaar op het voormalige Marinevliegkamp Valkenburg. In het boek van Petra Alkema valt Erik Hazelhoff Roelfzema van zijn voetstuk. ‘Voor hem die viel’ is de veelzeggende titel van de epiloog waarmee Alkema eindigt. Daarin beschrijft ze het oorlogsmonument aan de Schouwweg “in het lommerrijke Wassenaar”.
Vorig jaar werden de plaquettes met namen op het monument verwijderd en vervangen door een informatiebord met een QR-code, die toegang geeft tot de namenlijst met Wassenaarse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Die lijst werd in 2015 opgesteld ter gelegenheid van de 70e herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog op initiatief van oud-raadslid Margaret baronesse de Vos van Steenwijk. Dat bleek geen sinecure. Hoewel de aanvankelijk gepubliceerde lijst was gebaseerd op uitgebreid en zorgvuldig onderzoek, bleek deze bij lange na niet compleet. Ruim een jaar later verscheen een aangepaste lijst, die eenmalig tijdens de Dodenherdenking van 4 mei 2016 aan de Schouwweg werd voorgelezen. Met uitzondering van de namen van de ruim 200 verzetslieden die werden omgebracht op de Waaldorpervlakte. Die staan wel op de lijst, maar werden tien jaar geleden niet voorgelezen omdat zij traditioneel in dat duingebied worden herdacht.
Petra Alkema beschrijft in de genoemde epiloog hoe pal achter het oorlogsmonument aan de Schouwweg een gedenksteen ligt voor Erik Hazelhoff Roelfzema en zijn echtgenote Karin. Onzichtbaar vanaf de Schouwweg door een taxushaag en door omliggend hekwerk alleen bereikbaar via een bospad dat even verderop begint bij het Burgemeester Schoutepark. Het was Hazelhoff zelf die in de zesde druk van zijn boek ‘Op jacht naar het leven’ (2000), dat in 2006 verscheen als ‘Het leven van de Soldaat van Oranje’, onthulde hoe hij dat voor elkaar had gekregen.
"De gemeente Wassenaar, waarvan ik ereburger ben, heeft ons daartoe een stukje grond ter beschikking gesteld, langs de Schouwweg, achter het Verzetsmonument” en "We zijn er blij mee. Haast hebben we niet”. Voor de goede orde, wat betreft het ereburgerschap, dat is een verwijzing naar de Erepenning van de gemeente Wassenaar, die wordt toegekend op grond van "buitengewone verdiensten”. De toekenning wordt aangetekend in het Ereboek van de gemeente.
Erik Hazelhoff Roelfzema kreeg de Erepenning op 19 mei 2000 in Raadhuis De Paauw uitgereikt. Een geheel ander plaatselijk eerbetoon dat hem ten deel viel was de naam van de fietstunnel bij Den Deijl. Die kreeg op 23 mei 2013 de naam ‘Erik Hazelhoff Roelfzematunnel’ waarbij weduwe Karin en burgemeester Hoekema gezamenlijk het naambord onthulden. De fietstunnel was op zijn zachts gezegd spraakmakend want het budget ervan werd met 1,8 miljoen euro overschreden, hetgeen eind 2012 leidde tot een bestuurscrisis.
Dat ook het boek van Petra Alkema direct spraakmakend was viel te verwachten. Volgens haar nam ‘de Soldaat’ het niet zo nauw met de waarheid om zijn heldenepos te creëren. De Erik Hazelhoff Roelfzema Stichting reageerde vijf dagen na de verschijning fel. Met name de suggestie dat er “geen enkel bewijs of geldige aanwijzing” is dat Hazelhoff in het verzet zat en het impliceren van actieve samenwerking met de Duitsers wordt op basis van historische bronnen “feitelijk onjuist” genoemd.
De stichting kondigt aan het boek en de onderliggende bronnen door onafhankelijke deskundigen nader te laten onderzoeken met als enig belang “de kwaliteit van de geschiedschrijving”. Het boek van Alkema is geen biografie, maar daar wordt wel aan gewerkt. Historicus Onno Sinke, die promoveerde op een dissertatie over Radio Oranje, werkt aan een biografie van Erik Hazelhoff Roelfzema.