Nieuw boek over familiebedrijf Menken dat in het dorp nog altijd tot verbeelding spreekt
De bouw van het woon- en verzorgingscomplex het Van Ommerenpark aan de rand van het landgoed Rust en Vreugd op de plek van de Menkenfabriek maakte ter plekke vanaf 2002 definitief een einde aan de fysieke herinnering aan het legendarische zuivelbedrijf, maar tot op de dag van vandaag spreekt de familienaam in Wassenaar nog altijd tot de verbeelding. De Menkenlaan en het groene weilandje op de hoek van de Rust en Vreugdlaan en de Van Ommerenlaan, dat tijdens de gloriejaren van Menken de functie van sportveld vervulde, vormen de laatste stille getuigen van wat eens één van de grootste werkgevers van Wassenaar was.
Door Jos Knijnenburg
Had Menken nog bestaan, dan waren wethouder Laurens van Doeveren (Economische Zaken) en zijn collegae er ongetwijfeld allang op werkbezoek geweest. Helaas, we moeten het 26 jaar nadat het nieuws bekend werd dat Menken in Wassenaar zou gaan sluiten, doen met herinneringen die in woord en beeld zijn vastgelegd. Toen Menken in 1985 60 jaar bestond, verscheen het boek ‘Meer dan melk’ waarvan ook een Engelstalige editie onder de titel ‘More than milk’ verscheen. Gerard Rutte schreef in 2000 ‘De kracht van melk en Ad Menken’. Ad Menken (1926 – 2006) was een zoon van Leen Menken (1898 – 1979) die het bedrijf ruim een eeuw geleden in Oegstgeest oprichtte nadat hij zijn eerste stappen in het zuivelvak in Leiden had gezet. AD-oprichter Willem Pluygers mag dan inkt in de aderen hebben gehad, van topman Ad Menken die na zijn pensionering nog jaren president-commissaris van het bedrijf bleef, werd gezegd dat hij geen bloed, maar melk in zijn aderen had. Er zijn meerdere films over het concern gemaakt, waaronder een exemplaar uit 1955 dat als ondertitel had ‘Van bakfiets tot fabriek in Wassenaar.’ De bakfiets (van de oprichter) is een mooi bruggetje naar de kleindochter van Leen Menken, Jutta Chorus, die met haar recent verschenen boek ‘Dagen van melk, de geschiedenis van ons familiebedrijf’, de opkomst en ondergang van het zuivelbedrijf Menken, het verhaal vanuit een geheel nieuw perspectief beschrijft. Jutta Chorus is journalist en natuurlijk een echte Menken. Ze ging te rade bij andere leden van de zeer uitgebreide familie en deed uitputtend archief onderzoek. Dat levert een totaal ander boek op dan bijvoorbeeld ‘De kracht van melk en Ad Menken’, waarin het familiebedrijf nadrukkelijk in het brede perspectief werd gezet van de geschiedenis van de consumptiemelkindustrie in Nederland. Mooi is de ontboezeming van Jutte Chorus dat binnen de familie het verlies van het bedrijf nog altijd wordt betreurd. In een necrologie van Ad Menken in 2006 stelde de schrijver zichzelf de vraag of Ad Menken het anders had kunnen doen en de Wassenaarse fabriek had kunnen redden. Menken, dat destijds als werkgever binnen de Wassenaarse economie vaak op één lijn met Duinrell werd gesteld, heeft natuurlijk een enorme geschiedenis waarbij schaalvergroting het leitmotiv was. De overname van Van Paridon in Wassenaar stond aan de bakermat van de melkfabriek in Rust en Vreugd, maar een veel grotere slag werd geslagen met de overname van melkfabriek De Landbouw, niet te verwarren met het gelijknamige etablissement aan de Zijdeweg. In de jaren tachtig volgde de fusie met het roemruchte Haagse Van Grieken, waarover zo’n tien jaar geleden maar liefst drie boeken verschenen. Toen Ad Menken zich genoodzaakt zag het bedrijf over te doen aan ‘aartsvijand’ Campina ging het snel. Menken, dat in Rust en Vreugd ontwikkelde van boerderij Van Paridon tot een grootschalige melkfabriek, maakte in 1999 de sluiting van het bedrijf in Wassenaar bekend. De gemeente begon direct met een onderzoek naar ”een invulling, die recht doet aan de ligging van het terrein en die bovendien ook een nuttige functie kan vervullen”. De in 2001 verleende bouwvergunning voor een woonzorgcomplex kreeg al snel de te maken met een veto van de minister van VROM, die de provinciale verklaring van geen bezwaar nietig verklaarde omdat het bouwvolume een te grote impact op het gebied zou krijgen. Dat werd opgelost door minder vrije sectorappartementen te bouwen. De realisatie van Groot Hoogelande maakte de herontwikkeling van het oude Menkenterrein in 2008 compleet.